Ludlamite

Wzór chemiczny: Fe₂+₃(PO₄)₂·₄H₂O

Uwodniony fosforan żelaza ceniony za intensywnie zielone, klinowate kryształy i atrakcyjny szklisty połysk.

## Charakterystyka Ludlamit jest uwodnionym fosforanem żelaza, tworzącym charakterystyczne, dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej przyjmują one formę tabliczkową, klinowatą lub krótkosłupową. Zwykle występują w postaci niewielkich, narosłych grup i druz w pustkach skalnych. Cechą wyróżniającą ludlamit jest jego żywy, jabłkowozielony kolor, który w połączeniu ze szklistym połyskiem i wysoką przezroczystością czyni go atrakcyjnym minerałem dla kolekcjonerów. Kryształy rzadko przekraczają 2-3 cm, choć znane są wyjątkowe, większe okazy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3.5, co czyni go podatnym na zarysowania. Ma szklisty połysk, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość waha się od 3.12 do 3.19 g/cm³, jest więc odczuwalnie cięższy od typowych minerałów skałotwórczych, takich jak kwarc. ## Barwy i odmiany Ludlamit jest niemal wyłącznie zielony. Paleta barw obejmuje odcienie od jasnozielonego, przez intensywny, jabłkowy, aż po szmaragdowozielony. Na powierzchni może wietrzeć i utleniać się do brązowawych lub czerwonawych tlenków żelaza, które tworzą na nim naloty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1877 roku przez angielskiego chemika Fredericka Fielda, upamiętnia Henry'ego Ludlama (1824-1880), brytyjskiego kolekcjonera minerałów, w którego zbiorach po raz pierwszy zidentyfikowano ten nowy gatunek. Okazem typowym był materiał pochodzący z kopalni cyny Wheal Jane w Kornwalii w Anglii. ## Zastosowania Ludlamit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale greenish-white
Gęstość: 3.12-3.19
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną ludlamitu jest jego charakterystyczny jabłkowozielony kolor w połączeniu z klinowatą lub tabliczkową formą kryształów. Doskonała łupliwość w jednym kierunku, szklisty połysk oraz stosunkowo niska twardość (3.5) są również kluczowe. Występowanie w paragenezie z innymi fosforanami (jak wiwianit czy trifylit) w pegmatytach lub żyłach hydrotermalnych jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Ludlamit bywa mylony z wiwianitem, który jednak zazwyczaj ma barwę niebieską, ciemnozieloną lub niemal czarną, a jego kryształy są słupkowe lub listewkowe. Annabergit (kwiat niklowy) ma podobny zielony kolor, ale tworzy najczęściej naloty i skupienia igiełkowe w strefach utleniania złóż niklu. Inne zielone fosforany, jak fosfosyderyt, mają odmienną barwę (lawendową) i formę kryształów. ## Formy kryształów Kryształy ludlamitu są jednoskośne, najczęściej grubo tabliczkowe, klinowate lub krótkie pryzmatyczne. Często tworzą wachlarzowate lub promieniste agregaty. Występują także w formie druz pokrywających szczeliny skalne lub inne minerały.

Środowisko występowania

## Geneza Ludlamit jest wtórnym minerałem fosforanowym. Powstaje w strefach utleniania złożonych pegmatytów granitowych lub w niektórych hydrotermalnych żyłach kruszcowych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia i wietrzenia wcześniejszych, pierwotnych minerałów fosforanowych, głównie trifylitu i jego odmian. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami i siarczkami. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: syderyt, trifylit, wiwianit, fosfoferryt, piryt, chalkopiryt, sfaleryt i kwarc. ## Lokalizacje Najsłynniejsze na świecie okazy ludlamitu, cenione za rozmiar i jakość kryształów, pochodzą z kopalni Blackbird w hrabstwie Lemhi w Idaho (USA). Znakomite kryształy znajdowano również w boliwijskich kopalniach cyny, np. Siglo XX i Huanuni. Inne ważne stanowiska to pegmatyt Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy), kopalnia Santa Eulalia w Chihuahua (Meksyk) oraz historyczne stanowisko w Kornwalii (Wielka Brytania).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy ludlamitu charakteryzują się intensywną, nasyconą zieloną barwą, dużą przezroczystością i ostro zarysowanymi, nieuszkodzonymi kryształami. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - te przekraczające 1 cm są już uważane za wartościowe. Szczególnie poszukiwane są estetyczne kompozycje, w których zielone kryształy ludlamitu kontrastują z jasną matrycą skalną lub innymi minerałami, np. z brązowym syderytem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się stanowiska w Idaho (USA) oraz w Boliwii (szczególnie z kopalni Siglo XX w Llallagua). Okazy z tych lokalizacji osiągają najwyższe ceny i są ozdobą zaawansowanych kolekcji systematycznych i regionalnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ludlamitu należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich miękkość i doskonałą łupliwość. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć. Absolutnie unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować jego rozpad. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na uderzenia i nacisk. Należy chronić go przed kontaktem z kwasami i innymi silnymi chemikaliami. Nie zaleca się długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może spowodować zmianę barwy. Należy również unikać wysokich temperatur. ## Przechowywanie Najlepiej przechowywać ludlamit w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby zapobiec zarysowaniom i uszkodzeniom mechanicznym. Okazy na matrycy skalnej powinny być eksponowane w stabilny sposób, w zamkniętych gablotach chroniących przed kurzem i nagłymi zmianami wilgotności.