Lorándite
Wzór chemiczny: Tl¹⁺As³⁺S²⁻₂
Rzadki siarczek talu i arsenu, ceniony za monoklinowe kryształy o metalicznym połysku i intensywnej, karminowej barwie.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2-2.5
- Barwa
- Cochineal- to carmine-red; often dark lead-gray on the surface and frequently coated by an ochre-yellow powder.
- Połysk
- Metallic to adamantine
- Rysa
- Cherry-red
- Gęstość
- 5.53
- Łupliwość
- {100} excellent; {201} very good; {001} good.
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Lorandyt jest stosunkowo łatwy do rozpoznania dzięki unikalnemu połączeniu cech: intensywnej karminowoczerwonej barwy, metalicznego do diamentowego połysku, bardzo niskiej twardości (można go zarysować paznokciem) oraz bardzo dużej gęstości. Jest elastyczny i daje się kroić. Czerwona rysa jest również kluczową cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z cynobrem (HgS), który ma podobną barwę i twardość, ale cynober ma zazwyczaj bardziej ceglastoczerwoną rysę i jest mniej gęsty. Realgar (AsS) również jest czerwony i miękki, ale ma pomarańczowoczerwoną rysę i niższy ciężar właściwy. Kreneryt (AuTe₂) bywa podobny, ale jest twardszy i ma inny skład chemiczny. Od getchellitu odróżnia go forma kryształów i nieco inna barwa. ## Formy kryształów Kryształy lorandytu są jednoskośne, najczęściej o pokroju tabliczkowym, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną (201), lub pryzmatycznym. Powierzchnie kryształów są często silnie zbrużdżone równolegle do osi krystalograficznej c. Występuje również w formie skupień ziarnistych i jako impregnacje w skale macierzystej.
Środowisko występowania
## Geneza Lorandyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur. Powstaje w końcowych etapach krystalizacji w złożach bogatych w arsen, antymon i tal. Jego powstawanie jest związane z cyrkulacją gorących, zmineralizowanych roztworów w skałach wulkanicznych i osadowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami talu i arsenu. W lokalizacji typowej (Allchar) towarzyszą mu realgar, aurypigment, markasyt, piryt, a także rzadsze minerały talowe jak vrbaite, raguinit i pierrotit. W złożu w Nevadzie (USA) występuje z getchellitem, cynobrem i stibnitem. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania jest złoże Allchar (Alsar) w Macedonii Północnej, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy. Drugą kluczową lokalizacją jest kopalnia Getchell w hrabstwie Humboldt w Nevadzie, USA. Znany jest również z depozytu Dzhizhikrut w Tadżykistanie, złoża Xiangquan w Chinach oraz z kopalni Moschellandsberg w Niemczech.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy lorandytu to te z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, karminowej barwie i silnym połysku. Ważny jest kontrast z jasną skałą macierzystą (matrycą). Rozmiar kryształów jest kluczowy - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. Istotna jest również minimalna ilość uszkodzeń, co jest trudne do osiągnięcia ze względu na miękkość minerału. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - złoża Allchar w Macedonii Północnej. Są one uważane za światowy standard dla tego minerału. Okazy z kopalni Getchell w Nevadzie również są cenione, choć często mają nieco inną formę i asocjacje mineralne.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy lorandytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego ekstremalną toksyczność, należy unikać wszelkiego kontaktu ze skórą i wdychania pyłu. Mycie rąk po każdym kontakcie jest absolutnie konieczne. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Długotrwała ekspozycja na światło, zwłaszcza słoneczne, może powodować ciemnienie i powolny rozkład minerału, prowadzący do utraty jego barwy i połysku. Jest wrażliwy na ciepło. Ze względu na zawartość talu i arsenu jest skrajnie toksyczny - nie wolno go podgrzewać, ciąć ani polerować bez specjalistycznego sprzętu ochronnego. ## Przechowywanie Lorandyt musi być przechowywany w zamkniętym, szczelnym pojemniku, z dala od światła i wilgoci. Należy go trzymać w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt, z wyraźnym oznaczeniem o toksyczności. Nie powinien być przechowywany w kontakcie z innymi minerałami, które mogłyby ulec reakcji chemicznej.