Lonecreekite

Wzór chemiczny: N₃-H₄Fe₃+(S₆+O₄)₂·₁₂H₂O

Lonecreekit to rzadki, uwodniony siarczan amonowo-żelazowy, tworzący drobne, bezbarwne lub jasnożółte kryształy, najczęściej w kopalniach węgla.

## Charakterystyka Lonecreekit jest minerałem z grupy ałunów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony siarczan amonowo-żelazowy. Występuje w postaci niewielkich, tabliczkowych lub ośmiościennych kryształów, często tworzących skupienia ziarniste lub naloty. Jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach, zwykle w wyniku wietrzenia siarczków żelaza (takich jak piryt) w obecności materii organicznej dostarczającej amoniaku. ## Właściwości fizyczne Kryształy lonecreekitu są kruche i charakteryzują się szklistym połyskiem. Minerał ten jest stosunkowo miękki, a jego gęstość jest niska, co jest typowe dla uwodnionych siarczanów. Jest rozpuszczalny w wodzie. ## Barwy i odmiany Lonecreekit jest zazwyczaj bezbarwny, biały lub bladożółty. Jego barwa zależy od stopnia czystości i obecności domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia w 1962 roku – wodospadu Lone Creek Falls, niedaleko Sabie w prowincji Mpumalanga (dawniej Transvaal) w Republice Południowej Afryki. Został opisany przez J.E. de Villiersa. ## Zastosowania Lonecreekit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających procesy wietrzenia minerałów siarczkowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 1.89
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Lonecreekit rozpoznaje się głównie na podstawie jego specyficznego środowiska występowania (kopalnie węgla, hałdy, wietrzejące łupki pirytonośne) oraz właściwości fizycznych. Kluczowe cechy to niska twardość, rozpuszczalność w wodzie, szklisty połysk oraz charakterystyczne, niewielkie kryształy. Reakcja chemiczna potwierdzająca obecność jonów amonowych i żelaza jest ostatecznym dowodem. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi siarczanami, takimi jak tschermigit (siarczan amonowo-glinowy) lub innymi minerałami z grupy ałunów. Odróżnienie go od tschermigitu często wymaga analizy chemicznej w celu potwierdzenia obecności żelaza zamiast glinu. Wiele podobnych siarczanów powstaje w tych samych warunkach, co dodatkowo utrudnia identyfikację wizualną. ## Formy kryształów Kryształy lonecreekitu są zazwyczaj niewielkie, o pokroju tabliczkowym lub izometrycznym, często przybierając formę ośmiościanów. Tworzy także skupienia ziarniste, proszkowe naloty oraz skorupy na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Lonecreekit jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku utleniania minerałów siarczkowych (głównie pirytu i markasytu) w środowisku bogatym w amoniak. Amoniak ten pochodzi najczęściej z rozkładu materii organicznej, dlatego typowymi miejscami formowania się lonecreekitu są płonące hałdy kopalniane, wietrzejące łupki bitumiczne oraz osady jaskiniowe bogate w guano. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami, takimi jak tschermigit, gips, melanteryt, epsomit, a także z siarką rodzimą i pirytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska występowania lonecreekitu na świecie to: - Lone Creek Falls koło Sabie, Mpumalanga (RPA) - miejsce odkrycia. - Kopalnia Anna w Alsdorfie, Nadrenia Północna-Westfalia (Niemcy). - Płonące hałdy węgla w Pensylwanii (USA), np. w hrabstwie Northumberland. - Węgierskie kopalnie, m.in. w okolicach Pécs i Tatabánya.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów lonecreekitu zależy przede wszystkim od wykształcenia i wielkości kryształów. Najbardziej cenione są dobrze uformowane, przezroczyste, izometryczne kryształy, wyraźnie odcinające się od skały macierzystej. Ze względu na niestabilność minerału, okazy dobrze zachowane, które nie uległy dehydratacji ani rozpadowi, są rzadkie i poszukiwane. Wielkość kryształów rzadko przekracza kilka milimetrów. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji w RPA są rzadkością na rynku. Większość dostępnych okazów kolekcjonerskich pochodzi z płonących hałd węgla w Pensylwanii (USA) oraz z niektórych kopalń w Niemczech i na Węgrzech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy lonecreekitu są bardzo wrażliwe na wodę, w której się rozpuszczają. Czyszczenie mechaniczne jest jedyną dopuszczalną metodą i musi być prowadzone z najwyższą ostrożnością, na sucho, przy użyciu bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi płynami. Minerał jest higroskopijny, co oznacza, że chłonie wilgoć z powietrza, co może prowadzić do jego powolnego rozpadu. Należy chronić go przed wysoką wilgotnością, bezpośrednim światłem słonecznym i zmianami temperatury. ## Przechowywanie Lonecreekit wymaga przechowywania w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepiej trzymać go w szczelnym, zamykanym pojemniku (tzw. "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Ekspozycja na otwartym powietrzu jest niewskazana.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej