Liuite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>Ti<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>

Liuite to wysokociśnieniowy, rombowy polimorf ilmenitu, odkryty w postaci mikroskopijnych wrostków w marsjańskim meteorycie Shergotty.

## Charakterystyka Liuite jest wysokociśnieniową, rombową odmianą polimorficzną ilmenitu (FeTiO₃). Nie tworzy makroskopowych kryształów, a jego występowanie ogranicza się do mikroskopijnych, często nanometrowej wielkości, lamelek lub ziaren w obrębie innych minerałów, głównie tytanomagnetytu. Z tego powodu jest niemożliwy do zidentyfikowania wizualnie bez zaawansowanych technik analitycznych. Jego znaczenie jest czysto naukowe, dostarczając danych o procesach zachodzących w warunkach ekstremalnego ciśnienia, np. podczas uderzeń meteorytów. ## Właściwości fizyczne Większość właściwości fizycznych liuite jest nieznana ze względu na mikroskopijny rozmiar jego wystąpień. Jest minerałem nieprzezroczystym. Jego gęstość, obliczona na podstawie parametrów komórki elementarnej, wynosi około 5.06 g/cm³, co jest wartością wyższą niż dla ilmenitu. Twardość, łupliwość i przełam nie zostały określone. ## Barwy i odmiany Ze względu na mikroskopowy charakter wystąpień, barwa nie jest cechą diagnostyczną. W badaniach mikroskopowych w świetle odbitym jego właściwości optyczne są zbliżone do ilmenitu. Nie wyróżnia się żadnych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez IMA w 2010 roku. Jego nazwa upamiętnia Lin-gun Liu (1943–2009), tajwańskiego geofizyka i pioniera w dziedzinie eksperymentalnej petrologii wysokociśnieniowej. Liuite został odkryty w meteorycie Shergotty – słynnym marsjańskim shergottycie, który spadł w Indiach w 1865 roku. Identyfikacja minerału była możliwa dopiero wiele lat później dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod badawczych. ## Zastosowania Liuite nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jest obiektem zainteresowania naukowego jako wskaźnik warunków szokowych (ekstremalnego ciśnienia i temperatury) panujących podczas impaktów kosmicznych i procesów zachodzących we wnętrzach planet.

Właściwości

Gęstość
5.06
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja liuite jest niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu. Wymaga zastosowania zaawansowanych technik, takich jak dyfrakcja elektronów wstecznie rozproszonych (EBSD) lub synchrotronowa dyfrakcja rentgenowska, które pozwalają na określenie jego rombowej struktury krystalicznej. Występuje jako mikroskopijne lamelki lub ziarna w obrębie tytanomagnetytu. ## Odróżnianie od podobnych Najważniejszym minerałem do odróżnienia jest ilmenit, którego liuite jest polimorfem. Różnica polega na układzie krystalograficznym: liuite krystalizuje w układzie rombowym, podczas gdy ilmenit w trygonalnym. Różnica ta jest wynikiem powstania liuite w warunkach znacznie wyższego ciśnienia. Od innych tlenków żelaza i tytanu w meteorytach można go odróżnić jedynie za pomocą analizy strukturalnej i chemicznej. ## Formy kryształów Nie tworzy widocznych kryształów. Występuje wyłącznie w formie mikroskopijnych, wydłużonych skupień (lamelek) lub nieregularnych ziaren zorientowanych krystalograficznie w obrębie minerału macierzystego.

Środowisko występowania

## Geneza Liuite jest minerałem wysokociśnieniowym, powstającym w wyniku metamorfizmu szokowego. Tworzy się na skutek transformacji fazowej ilmenitu pod wpływem ekstremalnie wysokiego ciśnienia (powyżej 12 GPa) i temperatury, generowanych podczas uderzenia hiperprędkościowego ciała niebieskiego. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z tytanomagnetytem, w którym tworzy mikroskopijne wrostki. Współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla zszokowanych meteorytów marsjańskich, takimi jak maskelynit (diaplektyczne szkliwo powstałe z plagioklazu), pirokseny i inne fazy wysokociśnieniowe. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania liuite na świecie jest meteoryt Shergotty, który spadł w 1865 roku w pobliżu miejscowości Sherghati w stanie Bihar w Indiach. Jest to zatem lokalizacja typowa (type locality) tego minerału.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Liuite jako minerał nie jest przedmiotem kolekcjonerstwa ze względu na swój mikroskopijny charakter. Kolekcjonerzy i instytucje naukowe poszukują fragmentów samego meteorytu Shergotty. Wartość tych okazów zależy od ich masy, proweniencji oraz wartości naukowej, a nie od obecności możliwego do zaobserwowania liuite. ## Popularne stanowiska Okazy meteorytu Shergotty, w którym zidentyfikowano liuite, są ekstremalnie rzadkie na rynku kolekcjonerskim. Zdecydowana większość materiału znajduje się w kolekcjach instytucjonalnych i muzealnych, takich jak Muzeum Historii Naturalnej w Londynie czy Narodowe Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów, w których występuje liuite (czyli fragmentów meteorytu Shergotty), zasadniczo nie należy czyścić. Każda próba czyszczenia mechanicznego lub chemicznego mogłaby bezpowrotnie zniszczyć mikroskopijne wystąpienia minerału oraz naruszyć delikatną strukturę samego meteorytu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, wodą i wysoką wilgotnością, która może prowadzić do utleniania faz metalicznych w meteorycie. Niewskazane są również nagłe zmiany temperatury, wibracje oraz bezpośrednie światło słoneczne. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytu zawierające liuite powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w specjalistycznych pudełkach kolekcjonerskich z pochłaniaczem wilgoci. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach, z dala od źródeł ciepła i światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej