Lithiophosphate
Wzór chemiczny: Li₃PO₄
Litiofosforan to rzadki fosforan litu, tworzący bezbarwne lub białe, tabliczkowe kryształy i skupienia ziarniste w pegmatytach granitowych.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4
- Barwa
- White, light pink, colourless
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.46
- Łupliwość
- Perfect on {010}, good on {100}
- Przełam
- Uneven to conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Litiofosforan rozpoznaje się na podstawie jego występowania w pegmatytach granitowych, rombowego pokroju kryształów, stosunkowo niskiej twardości (ok. 4) oraz charakterystycznego szklistego połysku. Często tworzy niewielkie, bezbarwne lub białe kryształy tabliczkowe. W warunkach laboratoryjnych potwierdzeniem jest jego skład chemiczny. ## Odróżnianie od podobnych Litiofosforan bywa mylony z innymi bezbarwnymi lub białymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, albit czy niektóre fosforany. - Od kwarcu odróżnia go znacznie niższa twardość (kwarc ma twardość 7) i doskonała łupliwość. - Od albitu (skalenia) różni się pokrojem kryształów i brakiem charakterystycznych dla skaleni zbliźniaczeń oraz niższą twardością. - Od amblygonitu i montebrazytu, które również są fosforanami litu, odróżnia go niższa gęstość i odmienny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie rombowym. Tworzy spłaszczone, tabliczkowe kryształy o zarysie sześcio- lub ośmiokątnym. Występuje także w postaci krótkich kryształów słupkowych. Często tworzy promieniste lub wachlarzowate agregaty, a także skupienia ziarniste.
Środowisko występowania
## Geneza Litiofosforan jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w lit i fosfor. Powstaje w wyniku metasomatozy lub jako produkt krystalizacji z resztkowych fluidów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów litowych. Najczęściej spotyka się go w towarzystwie kwarcu, albitu, mikroklinu, muskowitu, spodumenu, eukryptytu, a także innych fosforanów, takich jak amblygonit-montebrazyt, apatyt czy tryfilin-litiofilit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska występowania litiofosforanu to: - Stany Zjednoczone: kopalnia Foote w Kings Mountain, Karolina Północna (miejsce odkrycia); kopalnia Custer Mountain w Custer, Dakota Południowa. - Kanada: Tanco Mine w Bernic Lake, Manitoba - znana z dobrze wykształconych kryształów. - Brazylia: stany Minas Gerais i Paraíba. - Rosja: Półwysep Kolski, w masywach łucjaurytu i fojaitu.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wysokiej przezroczystości. Szczególnie poszukiwane są grupy kryształów tworzące estetyczne, promieniste agregaty na matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr są uważane za wyjątkowe. Czystość (brak inkluzji i pęknięć) oraz brak uszkodzeń mechanicznych znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalni Tanco w Manitoba (Kanada), które dostarczyły ostrych, przezroczystych kryształów. Klasyczne, choć zazwyczaj mniejsze, są okazy z lokalizacji typowej w Kings Mountain (USA).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy litiofosforanu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Z uwagi na możliwą reaktywność z kwasami, należy unikać wszelkich chemicznych środków czyszczących. Jeśli konieczne jest mycie, należy użyć niewielkiej ilości wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, które mogą uszkodzić minerał. Nie należy go podgrzewać ani poddawać nagłym zmianom temperatury. Mimo że nie jest szczególnie wrażliwy na światło, długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne nie jest zalecana. Należy chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi i zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Litiofosforan najlepiej przechowywać w osobnym, wyściełanym pudełku klaserowym, aby uniknąć kontaktu z innymi minerałami, które mogłyby go zarysować. Dobrym rozwiązaniem jest ekspozycja w zamkniętej gablocie, chroniącej przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.