Lithiophilite

Wzór chemiczny: LiMn<sup>2+</sup>PO<sub>4</sub>

Litiolit to rzadki fosforan litu i manganu, ceniony przez kolekcjonerów za intensywne barwy i szklisty połysk.

## Charakterystyka Litiolit jest minerałem z grupy fosforanów, należącym do szeregu izomorficznego z trifylinem (LiFePO₄). Tworzy z nim ciągły roztwór stały, w którym mangan i żelazo mogą się wzajemnie zastępować. Czysty litiolit, z dominującym manganem, jest znacznie rzadszy niż jego żelazowy odpowiednik. Zazwyczaj występuje w formie ziarnistych lub zbitych mas osadzonych w skale macierzystej. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i osiągają niewielkie rozmiary, zwykle do kilku centymetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4-5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma szklisty do żywicznego połysk. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 3,42-3,53 g/cm³. Wykazuje wyraźną łupliwość w dwóch kierunkach. Pod wpływem wietrzenia łatwo ulega przemianom w tlenki manganu, co powoduje jego ciemnienie, często do czarnej barwy. ## Barwy i odmiany Świeże, niezmienione okazy litiolitu mają atrakcyjne barwy: od miodowożółtej, przez pomarańczową, różową, czerwonobrązową, aż po zielonkawobrązową. Powierzchnia minerału z czasem ciemnieje, pokrywając się ciemnobrązową lub czarną skorupą produktów utleniania manganu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa litiolitu pochodzi od greckich słów *lithos* (λίθος) oznaczającego "kamień" oraz *philos* (φίλος) - "przyjaciel", co jest nawiązaniem do obecności litu w jego składzie. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1878 roku przez George'a J. Brusha i Edwarda S. Danę na podstawie okazów znalezionych w kopalni Branchville w stanie Connecticut, USA. ## Zastosowania Litiolit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy o intensywnej barwie i okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała do jasnoszarej
Gęstość
3.42-3.53
Łupliwość
Dobra wg {010}, wyraźna wg {100}
Przełam
Nierówny do podmuszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Litiolit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych, żywych barwach (żółtej, pomarańczowej, różowej) na świeżych powierzchniach przełamu, które kontrastują z ciemną, niemal czarną skorupą wietrzeniową. Szklisty do żywicznego połysk oraz występowanie w pegmatytach granitowych są również ważnymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Litiolit można pomylić z trifylinem, z którym tworzy szereg. Trifylin ma jednak zazwyczaj barwy szarozielone, niebieskawe lub szarobrązowe. Od innych fosforanów, jak apatyt, odróżnia go niższa twardość i tendencja do ciemnienia. Rodonit bywa podobny kolorystycznie, ale jest znacznie twardszy (5.5-6.5) i ma inny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie, zazwyczaj pryzmatyczne lub tabliczkowe. Najczęściej litiolit tworzy masywne, ziarniste lub spękane agregaty wrosłe w skałę. Występuje także w formie skupień promienistych.

Środowisko występowania

## Geneza Litiolit jest minerałem pierwotnym, krystalizującym w złożonych pegmatytach granitowych bogatych w lit i fosfor. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, w warunkach stosunkowo niskich temperatur i wysokiej koncentracji pierwiastków rzadkich. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami typowymi dla pegmatytów, takimi jak trifylin, sickleryt, purpuryt, a także z kwarcem, skaleniami (zwłaszcza albitem i mikroklinem), lepidolitem, spodumenem, amblygonitem i berylem. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska litiolitu znajdują się w USA, w stanach Connecticut (Branchville), New Hampshire (kopalnia Palermo), Dakota Południowa (rejon Custer i Keystone) oraz Kalifornia. Znaczące okazy pochodzą również z Brazylii (stany Minas Gerais i Paraíba), Argentyny (prowincja San Luis), Pakistanu, Namibii, Finlandii i Francji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy litiolitu to te z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o znacznej przezroczystości i intensywnej, jednolitej barwie (pomarańczowej, miodowożółtej lub różowej). Ważny jest minimalny stopień utlenienia powierzchni. Atrakcyjność podnosi również kontrastowe umiejscowienie kryształów na jasnej matrycy skalnej, na przykład na alicie lub kwarcu. ## Ceny rynkowe Ceny litiolitu są zróżnicowane. Małe, masywne fragmenty można nabyć za kilkadziesiąt złotych. Okazy z widocznymi, ale słabo wykształconymi kryształami kosztują od 100 do 500 zł. Wysokiej klasy miniatury z dobrze uformowanymi, błyszczącymi kryształami na matrycy osiągają ceny od kilkuset do kilku tysięcy złotych, a wyjątkowe egzemplarze mogą być znacznie droższe. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy szczególnie poszukują okazów z klasycznych lokalizacji w USA, takich jak kopalnia Palermo w New Hampshire, znanej z dużych mas litiolitu, oraz z rejonu Keystone w Dakocie Południowej. W ostatnich latach na rynku pojawiły się również atrakcyjne okazy z pegmatytów w Pakistanie i Brazylii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy litiolitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć niewielkiej ilości wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Litiolit jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego, które mogą uszkodzić minerał. Jako minerał podatny na utlenianie, powinien być chroniony przed wilgocią i długotrwałą ekspozycją na powietrze, które przyspieszają proces ciemnienia jego powierzchni. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie litiolitu w suchych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach lub gablotach z pochłaniaczem wilgoci. Ze względu na stosunkowo niską twardość, należy go chronić przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej