Lingunite

Wzór chemiczny: NaAlSi₃O₈

Lingunit to wysokociśnieniowy polimorf albitu, występujący naturalnie w meteorytach i będący ważnym wskaźnikiem warunków uderzenia.

## Charakterystyka Lingunit jest minerałem z grupy tektokrzemianów, stanowiącym wysokociśnieniową odmianę polimorficzną albitu. Występuje w postaci mikroskopijnych ziaren i agregatów, zazwyczaj o wielkości poniżej 50 mikrometrów, wtopionych w szkliwo powstałe w wyniku uderzenia meteorytu. Ze względu na swój rozmiar i sposób występowania, jego cechy wizualne nie są możliwe do oceny gołym okiem. Obserwowany pod mikroskopem tworzy drobne, listewkowate kryształy. ## Właściwości fizyczne Jako minerał wysokociśnieniowy, lingunit charakteryzuje się znacznie większą gęstością (około 3,83 g/cm³) w porównaniu do albitu (około 2,62 g/cm³). Jest minerałem przezroczystym o szklistym połysku. Jego twardość nie została precyzyjnie zmierzona ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów. ## Barwy i odmiany Lingunit jest bezbarwny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2003 roku. Jego nazwa honoruje Lin-guna "Johna" Tenga (1936–1999), geofizyka z Uniwersytetu Południowej Kalifornii, za jego wkład w badania nad fizyką minerałów i procesami uderzeniowymi. Lingunit został po raz pierwszy zidentyfikowany w meteorycie Tenham, który spadł w Australii (Queensland) w 1879 roku. ## Zastosowania Lingunit nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe - stanowi kluczowy wskaźnik warunków ciśnienia i temperatury panujących podczas impaktów meteorytowych, pomagając w rekonstrukcji historii zderzeń ciał niebieskich.

Właściwości

Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 0
Łupliwość: Good on {100} and {010}
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja lingunitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak transmisyjna mikroskopia elektronowa (TEM) połączona z dyfrakcją elektronową oraz spektroskopią dyspersji energii (EDS) w celu potwierdzenia składu chemicznego. Jego ekstremalnie mały rozmiar uniemożliwia rozpoznanie w warunkach terenowych lub za pomocą standardowego mikroskopu petrograficznego. ## Odróżnianie od podobnych Lingunit odróżnia się od innych polimorfów NaAlSi₃O₈ (jak albit czy jadeit) na podstawie jego unikalnej struktury krystalicznej typu hollandytu, którą można zidentyfikować za pomocą dyfrakcji. Od współwystępujących minerałów szokowych, takich jak ringwoodyt czy maskelynit, odróżnia go skład chemiczny i charakterystyczna struktura. ## Formy kryształów Lingunit tworzy mikroskopijne, listewkowate lub igiełkowe kryształy, często zgrupowane w agregaty. Kryształy te zazwyczaj nie przekraczają kilkudziesięciu mikrometrów długości.

Środowisko występowania

## Geneza Lingunit jest minerałem szok-metamorficznym, powstającym w ekstremalnie wysokich ciśnieniach (powyżej 21 GPa) i temperaturach, jakie występują podczas uderzeń dużych meteorytów w powierzchnię planet. Tworzy się w wyniku transformacji fazowej minerałów z grupy skaleni (głównie albitu) zawartych w uderzającym ciele lub skale macierzystej. ## Asocjacje mineralne Lingunit występuje w żyłkach szokowych w chondrytach zwyczajnych. Współwystępuje z innymi minerałami wysokociśnieniowymi, takimi jak ringwoodyt, majorit, akimotoit, a także z maskelynitem (diaplektycznym szkliwem skaleniowym) i stopem impaktowym. ## Lokalizacje Jego występowanie zostało potwierdzone w kilku meteorytach, które doświadczyły silnego szoku termiczno-ciśnieniowego. Główne, potwierdzone lokalizacje to meteoryty: - Tenham (Queensland, Australia) - lokalizacja typowa. - Sixiangkou (Anhui, Chiny). - Suizhou (Hubei, Chiny).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Lingunit, jako minerał mikroskopijny, nie jest przedmiotem handlu kolekcjonerskiego w formie wyizolowanych kryształów. Wartość kolekcjonerską posiadają całe okazy meteorytów, w których potwierdzono jego obecność. W takim przypadku o wartości decyduje typ meteorytu, jego historia, rozmiar oraz jakość zachowania, a obecność lingunitu stanowi niezwykle cenną z naukowego punktu widzenia ciekawostkę, podnoszącą unikatowość okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej znanym źródłem lingunitu są okazy meteorytu Tenham z Australii, który jest jego lokalizacją typową i w którym został po raz pierwszy szczegółowo opisany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny rozmiar i występowanie wewnątrz matrycy skalnej (meteorytu), pojedyncze kryształy lingunitu nie są przedmiotem czyszczenia. Okazy meteorytów zawierające lingunit należy traktować zgodnie z ogólnymi zasadami obchodzenia się z materią pozaziemską. ## Czego unikać Należy unikać ekstremalnych zmian temperatury, które mogłyby wpłynąć na integralność całego okazu meteorytu. Nie należy poddawać próbek działaniu silnych chemikaliów. Jako faza wysokociśnieniowa, lingunit jest metastabilny w warunkach panujących na powierzchni Ziemi i może ulec przemianie w inne fazy pod wpływem wysokiej temperatury (powyżej 600°C). ## Przechowywanie Okazy meteorytów zawierające lingunit powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i zanieczyszczeń. Najlepiej przechowywać je w dedykowanych pojemnikach lub gablotach dla materiałów geologicznych.