Linarite

Wzór chemiczny: Pb₂+Cu₂+S₆+O₄(OH)₂

Linaryt to wtórny siarczan ołowiu i miedzi, ceniony przez kolekcjonerów za intensywnie lazurowoniebieską barwę i dobrze wykształcone kryształy.

## Charakterystyka Linaryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania kruszców ołowiu i miedzi. Tworzy charakterystyczne, intensywnie lazurowoniebieskie kryształy, które przyciągają uwagę kolekcjonerów. Zazwyczaj występuje w postaci niewielkich, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, często zebranych w druzy lub promieniste agregaty. Może również tworzyć skupienia ziarniste lub naskorupienia. Jego żywa barwa jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5. Ma szklisty, czasem lekko diamentowy połysk. Jest minerałem dość kruchym, o gęstości wynoszącej około 5.3-5.35 g/cm³, co jest wartością wysoką, typową dla minerałów zawierających ołów. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających, choć większe agregaty mogą wydawać się nieprzezroczyste. ## Barwy i odmiany Linaryt jest znany niemal wyłącznie ze swojej charakterystycznej, głębokiej, lazurowej barwy. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. Intensywność koloru może się nieznacznie różnić w zależności od okazu, ale zawsze pozostaje w odcieniach niebieskiego. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - Linares w prowincji Jaén w Hiszpanii. Został on po raz pierwszy opisany w 1822 roku przez Henry'ego Jamesa Brooke'a. Nazwa "linarite" została oficjalnie nadana przez Ernsta Friedricha Glockera w 1839 roku. ## Zastosowania Linaryt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Połysk: Vitreous
Rysa: Light blue
Gęstość: 5.3-5.35
Łupliwość: Perfect on {100}
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną linarytu jest jego intensywny, lazurowoniebieski kolor, który nie jest powszechny wśród minerałów wtórnych. Dodatkowo, wysoka gęstość (okaz jest ciężki jak na swój rozmiar) oraz współwystępowanie z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak cerusyt, brochantyt czy malachit, są silnymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Linaryt bywa mylony z azurytem. Azuryt jest jednak węglanem i gwałtownie reaguje z kwasem solnym, podczas gdy linaryt (siarczan) reaguje na kwas bardzo słabo lub wcale. Azuryt ma też nieco niższą gęstość i często tworzy inne formy kryształów. Od innych niebieskich siarczanów, jak chalkantyt, odróżnia go brak rozpuszczalności w wodzie. ## Formy kryształów Linaryt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Najczęściej tworzy spłaszczone, tabliczkowe kryształy o wydłużonym zarysie. Często występują zbliźniaczenia. Kryształy mogą być zebrane w małe druzy, rozetkowe lub promieniste agregaty, a także tworzyć cienkie naskorupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Linaryt jest typowym minerałem wtórnym, formującym się w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) złóż kruszców zawierających siarczki ołowiu (galenę) i miedzi (chalkopiryt). Powstaje w wyniku reakcji wód bogatych w siarczany z minerałami pierwotnymi w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania. Do najczęstszych asocjacji należą: cerusyt, anglesyt, brochantyt, malachit, azuryt, hemimorfit, a także pozostałości minerałów pierwotnych jak galena i chalkopiryt. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i najbardziej cenione okazy linarytu pochodzą z kopalni Grand Reef w hrabstwie Graham w Arizonie (USA). Inne ważne światowe lokalizacje to: Red Gill i inne kopalnie w rejonie Caldbeck Fells w Kumbrii (Anglia), Linares (Hiszpania - lokalizacja typowa), Tsumeb (Namibia), Broken Hill (Nowa Południowa Walia, Australia) oraz różne stanowiska w Chile i Argentynie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy linarytu charakteryzują się ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami o głębokiej, lazurowej barwie. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - te przekraczające centymetr są już rzadkością. Atrakcyjność podnosi kontrastowe umiejscowienie na jasnej skale macierzystej (matriksie) oraz estetyczne asocjacje z innymi minerałami, np. białym cerusytem. ## Ceny rynkowe Ceny linarytu są bardzo zróżnicowane. Małe okazy z mikroskopijnymi kryształami mogą kosztować od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Dobrej jakości miniatury z wyraźnymi kryształami, zwłaszcza z klasycznych lokalizacji jak Grand Reef, osiągają ceny od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe, duże okazy o muzealnej jakości mogą być wyceniane na dziesiątki tysięcy złotych. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej poszukują linarytów z kopalni Grand Reef w Arizonie, które uchodzą za światowy standard jakości pod względem wielkości i formy kryształów. Wysoko cenione są również okazy z historycznych, europejskich lokalizacji w Anglii (Caldbeck Fells) i Szkocji (Leadhills), a także z Tsumeb w Namibii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Linaryt jest minerałem bardzo delikatnym i wrażliwym. Do czyszczenia należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, usuwając kurz z największą ostrożnością. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wszelkie kwasy, nawet słabe, które mogą go uszkodzić lub zniszczyć. Należy chronić go przed nagłymi zmianami temperatury oraz bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego, które może spowodować blaknięcie jego intensywnej barwy. Jest kruchy, więc należy unikać uderzeń i upadków. ## Przechowywanie Okazy linarytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ekspozycja w zamkniętej gablocie, z dala od bezpośredniego światła i źródeł ciepła, jest zalecana.