Libbyite

Wzór chemiczny: (N<sup>3-</sup>H<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(Na<sub>2</sub>&#9744;)[(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(H<sub>2</sub>O)]<sub>2</sub>·7H<sub>2</sub>O

Libbyit to niezwykle rzadki, radioaktywny minerał wtórny z grupy siarczanów uranylu, wyróżniający się intensywnie żółtą barwą i występowaniem w kopalniach uranu.

## Charakterystyka Libbyit jest uwodnionym siarczanem uranylu, sodu i amonu, należącym do bardzo rzadkich minerałów wtórnych. Tworzy mikroskopijne, pryzmatyczne kryształy o wielkości do 0.2 mm, które najczęściej występują w postaci promienistych agregatów, rozet lub sferycznych skupień. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez powiększenia. Minerał charakteryzuje się intensywną, cytrynowożółtą barwą. ## Właściwości fizyczne Kryształy libbyitu wykazują szklisty połysk. Jest to minerał miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na obecność uranu, libbyit jest silnie radioaktywny i wykazuje intensywną, zielonkawożółtą fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, cytrynowożółtym kolorze. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Libbyit został odkryty na próbkach pochodzących z kopalni uranu Peanut w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. Został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2007 roku (numer IMA2007-037). Nazwa honoruje amerykańskiego chemika Willarda Franka Libby'ego (1908–1980), laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1960 roku za opracowanie metody datowania radiowęglowego.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous
Rysa
Light yellow
Gęstość
3.13
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi libbyitu są jego cytrynowożółta barwa, występowanie w formie drobnych, promienistych agregatów oraz bardzo silna, żółtozielona fluorescencja w świetle UV. Jego silna radioaktywność jest również ważną wskazówką. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Libbyit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak uranofan, carnotyt czy zippeit. Odróżnienie go na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwe. Libbyit wyróżnia się unikalnym składem chemicznym (obecność jonów amonowych) oraz charakterystycznym widmem dyfrakcji rentgenowskiej. W przeciwieństwie do wielu z nich, jest rozpuszczalny w wodzie. ## Formy kryształów Libbyit tworzy bardzo małe, pryzmatyczne kryształy, wydłużone wzdłuż osi [100]. Najczęściej występują one w postaci promienistych lub sferulitycznych agregatów i rozet, a także jako naloty i powłoki na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Libbyit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania wód bogatych w siarczany na minerały pierwotne zawierające uran. Jego powstawanie jest związane z procesami wietrzenia w warunkach kopalnianych, często jako produkt poeksploatacyjny na ścianach tuneli i w wyrobiskach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i minerałami uranylu. W lokalizacji typowej (kopalnia Peanut) znaleziono go w towarzystwie gipsu, heksahydrytu, natrozippeitu, johannitu, uranopilitu i nowacekitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania libbyitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Peanut, położona w dystrykcie Bull Canyon, w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów libbyitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są próbki z wyraźnie uformowanymi, kulistymi lub promienistymi skupieniami o intensywnej, cytrynowożółtej barwie, kontrastującymi z podłożem. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich indywidualna forma nie jest kluczowym kryterium. ## Popularne stanowiska Jedyne znane i zarazem najbardziej cenione okazy pochodzą z kopalni Peanut w Utah, USA. Jest to jedyne źródło tego minerału na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów libbyitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Ze względu na jego kruchość i rozpuszczalność w wodzie, jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie sprężonego powietrza lub bardzo miękkiego pędzelka. Należy unikać kontaktu z wodą i innymi płynami. ## Czego unikać Libbyit jest minerałem silnie radioaktywnym - należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Mycie rąk po każdym kontakcie jest obowiązkowe. Minerał jest rozpuszczalny w wodzie. Należy go chronić przed wilgocią, wysoką temperaturą i bezpośrednim światłem słonecznym, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i rozpadu. ## Przechowywanie Okazy libbyitu muszą być przechowywane w specjalistycznych, szczelnych i odpowiednio oznaczonych pojemnikach chroniących przed promieniowaniem. Najlepiej trzymać go z dala od innych minerałów, zwłaszcza tych wrażliwych na promieniowanie, oraz w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej