Letovicite

Wzór chemiczny: (N<sup>3-</sup>H<sub>4</sub>)<sub>3</sub>H(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>

Letovicyt to rzadki, rozpuszczalny w wodzie siarczan amonu, tworzący bezbarwne lub białe naloty i małe kryształy, najczęściej w wyniku spalania hałd węgla.

## Charakterystyka Letovicyt jest uwodnionym siarczanem amonu, który zazwyczaj występuje w postaci drobnoziarnistych, sypkich lub zbitych skupień i nalotów. Rzadziej tworzy niewielkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które mogą być zebrane w promieniste agregaty. Jest minerałem bardzo miękkim, kruchym i lekkim. Ze względu na swoją rozpuszczalność w wodzie, okazy letovicytu są nietrwałe w wilgotnym środowisku. ## Właściwości fizyczne Twardość letovicytu w skali Mohsa wynosi zaledwie 1, co oznacza, że jest niezwykle miękki i można go zarysować paznokciem. Ma połysk szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość to około 1,78 g/cm³, co czyni go minerałem bardzo lekkim. ## Barwy i odmiany Letovicyt jest najczęściej bezbarwny lub biały. Czasami może przyjmować bladożółte odcienie, co jest spowodowane domieszkami, na przykład siarki rodzimej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1932 roku. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia – miasta Letovice na Morawach w Czechach, gdzie znaleziono go na płonącym składowisku węgla. ## Zastosowania Letovicyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających procesy mineralotwórcze w specyficznych środowiskach, takich jak płonące hałdy węglowe.

Właściwości

Twardość Mohsa
1
Połysk
Vitreous to Pearly
Rysa
White
Gęstość
1.78
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną letovicytu jest jego rozpuszczalność w wodzie. Już niewielka kropla powoduje jego zniszczenie. Inne ważne cechy to ekstremalna miękkość (twardość 1 w skali Mohsa), bardzo niska gęstość oraz występowanie w specyficznym środowisku – na hałdach płonącego węgla lub jako produkt ekshalacji wulkanicznych. Reaguje z roztworem wodorotlenku sodu, wydzielając amoniak o charakterystycznym zapachu. ## Odróżnianie od podobnych Letovicyt można pomylić z innymi białymi, wtórnymi siarczanami, takimi jak maskagnit ((NH₄)₂SO₄) czy czermigit ((NH₄)Al(SO₄)₂·12H₂O). Odróżnienie ich wymaga często zaawansowanych metod badawczych, jak analiza chemiczna lub rentgenowska. Od gipsu odróżnia go znacznie niższa twardość i pełna rozpuszczalność w wodzie. ## Formy kryształów Letovicyt krystalizuje w układzie trójskośnym. Tworzy małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zgrupowane w rozetkowe lub promieniste agregaty. Najczęściej jednak spotykany jest w formie drobnoziarnistych, sypkich lub zbitych nalotów i skorup.

Środowisko występowania

## Geneza Letovicyt jest minerałem wtórnym o specyficznej genezie. Powstaje głównie w wyniku pożarów na hałdach i składowiskach węgla kamiennego. Tworzy się w temperaturze od 50 do 150°C w procesie reakcji lotnego amoniaku (powstałego z rozkładu materii organicznej w węglu) z tlenkami siarki (pochodzącymi z utleniania pirytu i innych siarczków). Drugim środowiskiem jego występowania są ekshalacje wulkaniczne (fumarole), gdzie krystalizuje z gorących gazów bogatych w związki siarki i amoniaku. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi siarczanami amonowymi, takimi jak maskagnit, boussingaultyt i czermigit. W środowisku płonących hałd towarzyszą mu także siarka rodzima, salmiak (chlorek amonu) oraz realgar. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska letovicytu na świecie związane są z działalnością górniczą. Poza lokalizacją typową w Letovicach w Czechach, znany jest z płonących hałd w okolicach Pécs na Węgrzech, w Kładnie (Czechy) oraz w kilku miejscach w Pensylwanii (USA). Wystąpienia związane z wulkanizmem odnotowano między innymi na wulkanie La Fossa na wyspie Vulcano we Włoszech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska letovicytu wynika przede wszystkim z jego rzadkości. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, nawet niewielkimi kryształami, tworzącymi widoczne agregaty. Ze względu na kruchość i niestabilność minerału, okazy nieuszkodzone, dobrze zabezpieczone i pochodzące z klasycznych, potwierdzonych lokalizacji (jak Letovice czy Pécs) są najbardziej poszukiwane. Obecność minerałów towarzyszących, takich jak siarka rodzima czy inne rzadkie siarczany, również podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Za najbardziej klasyczne i pożądane przez kolekcjonerów uchodzą okazy z lokalizacji typowej w Letovicach w Czechach oraz z kopalni węgla w okolicach miasta Pécs na Węgrzech, gdzie znajdowano stosunkowo duże agregaty krystaliczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Letovicyt jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego **absolutnie nie wolno czyścić go na mokro**. Jakikolwiek kontakt z wodą, nawet w postaci pary, może uszkodzić lub całkowicie zniszczyć okaz. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usuwanie kurzu za pomocą miękkiego, suchego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy unikać przede wszystkim wody i wilgoci. Minerał jest higroskopijny, co oznacza, że chłonie wilgoć z powietrza, co prowadzi do jego rozpuszczenia. Należy go chronić przed wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Jest bardzo miękki i kruchy, więc jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy letovicytu wymagają szczególnych warunków przechowywania. Należy je trzymać w szczelnie zamykanych, suchych pojemnikach (np. typu "perky box"). Warto umieścić w pojemniku środek pochłaniający wilgoć (np. żel krzemionkowy). Powinny być przechowywane w stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej