Leesite

Wzór chemiczny: K(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>[(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>4</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>5</sub>]·3H<sub>2</sub>O

Leesyt to rzadki, wtórny minerał uranylu, tworzący mikroskopijne, żółte kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym.

## Charakterystyka Leesyt jest uwodnionym wodorotlenkiem uranylu potasu, należącym do rzadkich minerałów wtórnych stref utleniania złóż uranu. Występuje w postaci bardzo małych, zwykle mikroskopijnych kryształów o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, które często tworzą promieniste agregaty, rozetki lub sferulityczne skupienia. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Ze względu na swój skład chemiczny, minerał ten jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy leesytu wykazują intensywnie żółtą barwę i szklisty połysk. Są przezroczyste do przeświecających. Twardość w skali Mohsa jest szacowana na około 2, co oznacza, że jest to minerał bardzo miękki. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 4.96 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w charakterystycznym, jasnożółtym do złocistożółtego kolorze. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Leesyt został po raz pierwszy opisany w 2017 roku przez Travisa A. Oldsa, Jakuba Plášila, Anthony’ego R. Kampa, Joe Martiego i Petera C. Burns. Nazwa minerału honoruje amerykańskiego kolekcjonera minerałów uranowych, Jamesa "Jima" Leesa z Grand Junction w stanie Kolorado (USA), który dostarczył pierwsze próbki do badań. ## Zastosowania Leesyt, z uwagi na swoją rzadkość, mikroskopijne rozmiary kryształów i silną radioaktywność, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
4.96
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Leesyt jest rozpoznawany na podstawie swojego charakterystycznego wyglądu – jasnożółtych, promienistych agregatów lub rozetek złożonych z drobnych, tabliczkowych kryształów. Kluczowe cechy diagnostyczne to jego występowanie w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami uranu, silna radioaktywność oraz charakterystyczna, jasnożółta fluorescencja w krótkofalowym świetle ultrafioletowym (UV-SW). ## Odróżnianie od podobnych Leesyt może być mylony z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranylu o żółtej barwie, takimi jak metaautunit, uranofan, boltwoodyt czy compreignacit. Ostateczne i pewne odróżnienie od tych minerałów jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza fazowa (XRD) lub spektroskopia Ramana. ## Formy kryształów Kryształy leesytu są bardzo małe, mają pokrój tabliczkowy lub listewkowy i są wydłużone w jednym kierunku. Najczęściej tworzą promieniste, gwiaździste agregaty, rozetki oraz kuliste skupienia (sferulity) narastające na skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Leesyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania wód bogatych w tlen na pierwotne minerały uranowe, takie jak uraninit. Krystalizuje w pustkach i szczelinach skał osadowych, najczęściej piaskowców. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. W lokalizacji typowej (kopalnia Blue Lizard) znaleziono go w towarzystwie gipsu, metazeunerytu, uranofanu, boltwoodytu, compreignacitu i metatorbernitu. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania leesytu jest kopalnia Blue Lizard w hrabstwie San Juan, w stanie Utah (USA). Jest to jak dotąd jedyna potwierdzona i szczegółowo opisana lokalizacja tego minerału na świecie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska leesytu zależy od bogactwa i estetyki agregatów na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, dużymi (jak na ten minerał) rozetkami lub sferulitami o intensywnej, złocistożółtej barwie. Ważny jest również kontrast z ciemniejszą skałą macierzystą oraz brak uszkodzeń delikatnych kryształów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest kopalnia Blue Lizard w Utah, USA. Materiał z tej lokalizacji jest uznawany za wzorcowy dla tego gatunku mineralogicznego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów leesytu zasadniczo się nie czyści. Jakiekolwiek próby mechanicznego lub chemicznego czyszczenia mogą bezpowrotnie zniszczyć delikatne, mikroskopijne kryształy. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można ostrożnie usunąć kurz za pomocą gruszki fotograficznej (bezkontaktowo). ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, ultradźwiękami oraz wszelkimi wibracjami i uderzeniami. Kryształy są ekstremalnie kruche i łamliwe. Jako minerał uwodniony, może być wrażliwy na zmiany wilgotności i wysoką temperaturę, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. ## Przechowywanie Leesyt jest silnie radioaktywny i musi być przechowywany z zachowaniem najwyższych środków ostrożności. Należy go trzymać w szczelnym, ołowianym pojemniku, z dala od innych minerałów (które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie) oraz miejsc stałego przebywania ludzi. Zaleca się przechowywanie w specjalistycznych pudełkach typu "perky box", aby zminimalizować ryzyko uszkodzeń mechanicznych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej