Leadhillite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₄(S⁶⁺O₄)(CO₃)₂(OH)₂

Leadhillit to rzadki, wtórny minerał ołowiu, ceniony za dobrze wykształcone kryształy o perłowym lub żywicznym połysku i doskonałej łupliwości.

## Charakterystyka Leadhillit jest uwodnionym siarczanem i węglanem ołowiu, należącym do minerałów rzadkich. Tworzy charakterystyczne, tabliczkowe lub pseudoheksagonalne kryształy, często o złożonej budowie. Okazy bywają przezroczyste do przeświecających, a ich powierzchnie wykazują silny, żywiczny do perłowego lub niemal diamentowego połysku, szczególnie na płaszczyznach łupliwości. Jest minerałem polimorficznym, co oznacza, że ma ten sam skład chemiczny co susannit i macphersonit, ale różni się od nich budową krystaliczną. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 2.5-3, co pozwala na zarysowanie go miedzianym drutem. Jest przy tym bardzo gęsty - jego gęstość właściwa to około 6.55 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. Cechuje go doskonała łupliwość w jednej płaszczyźnie, co sprawia, że okazy są bardzo delikatne i podatne na rozwarstwianie. ## Barwy i odmiany Leadhillit najczęściej jest bezbarwny lub biały. Może jednak przybierać delikatne odcienie szarości, żółci, a także bladozielone lub niebieskie. W świetle przechodzącym jest bezbarwny. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - kopalni Susanna w Leadhills w Szkocji (Wielka Brytania). Został opisany po raz pierwszy w 1832 roku. Jest to klasyczna i historycznie ważna lokalizacja dla wielu rzadkich minerałów wtórnych stref utleniania kruszców. ## Zastosowania Leadhillit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc cenionym nabytkiem dla zaawansowanych zbieraczy minerałów rzadkich i okazów z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Resinous to adamantine
Rysa
White
Gęstość
6.55
Łupliwość
Perfect on {001} and easy.
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Leadhillit można rozpoznać po jego charakterystycznym pseudoheksagonalnym, tabliczkowym pokroju kryształów, bardzo wysokim połysku (żywicznym do perłowego), dużej gęstości (okaz jest ciężki jak na swój rozmiar) oraz doskonałej łupliwości w jednym kierunku. Reaguje z kwasem solnym, wydzielając bąbelki dwutlenku węgla, co jest cechą węglanów. ## Odróżnianie od podobnych Leadhillit bywa mylony z cerusytem, który również jest ciężkim, bezbarwnym lub białym minerałem ołowiu. Cerusyt jednak często tworzy siatkowate agregaty (trojaki), ma wyższą twardość (3-3.5) i nie wykazuje tak doskonałej łupliwości jak leadhillit. Można go też pomylić z anglesytem, który jednak nie reaguje z kwasem solnym. Od swoich polimorfów, susannitu i macphersonitu, jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia bez zaawansowanych badań (np. rentgenowskich). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj cienko- do grubotabliczkowe, często o heksagonalnym zarysie, mimo że minerał krystalizuje w układzie jednoskośnym. Występuje również w formie skupień ziarnistych, blaszkowych lub w postaci mas ziemistych.

Środowisko występowania

## Geneza Leadhillit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców ołowiu, zwłaszcza galeny. Tworzy się w wyniku reakcji wód zawierających siarczany i węglany z pierwotnymi minerałami ołowiu. Jest to proces zachodzący w warunkach niskich temperatur i ciśnień, blisko powierzchni ziemi. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami ołowiu. Typowe minerały towarzyszące to cerusyt, anglesyt, lanarkit, kaledonit, linaryt, a także galena (jako minerał pierwotny), sfaleryt, chalkopiryt i piryt. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska leadhillitu znajdują się w Leadhills i Wanlockhead w Szkocji (Wielka Brytania). Piękne okazy pochodzą również z kopalni Tsumeb w Namibii, z kilku lokalizacji w Arizonie (USA), a także z Grecji (Lavrion), Australii (Broken Hill) i Włoch (Sardynia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami o pseudoheksagonalnym pokroju. Wysoko oceniane są kryształy przezroczyste, bezbarwne lub o delikatnym, atrakcyjnym zabarwieniu (np. bladoniebieskim). Ważny jest również wysoki połysk. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów na matrycy skalnej osiągają najwyższe ceny. Ze względu na delikatność minerału, kluczowy jest brak uszkodzeń mechanicznych. ## Popularne stanowiska Klasyczne, najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Leadhills w Szkocji. Bardzo wysoko cenione są również duże i dobrze uformowane kryształy z kopalni Tsumeb w Namibii, które często uchodzą za najlepsze na świecie. Okazy z Arizony (np. z kopalni Grand Reef) również cieszą się uznaniem kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy leadhillitu są ekstremalnie delikatne i należy obchodzić się z nimi z najwyższą ostrożnością. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Dopuszczalne jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia luźnego kurzu. Użycie wody jest ryzykowne ze względu na doskonałą łupliwość - woda może wniknąć między blaszki i spowodować rozwarstwienie kryształu. Jeśli jest to konieczne, należy używać wody destylowanej i natychmiastowo, bardzo delikatnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, które zniszczą okaz. Niewskazane jest stosowanie jakichkolwiek chemikaliów, w tym kwasów i zasad, które mogą reagować z minerałem. Leadhillit jest wrażliwy na nagłe zmiany temperatury. Ze względu na miękkość, należy chronić go przed zarysowaniem i uderzeniami. ## Przechowywanie Okazy leadhillitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach typu "micromount" lub w gablotach, z dala od okazów, które mogłyby go zarysować. Należy chronić go przed kurzem, wibracjami i bezpośrednim kontaktem z innymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej