Lazurite
Wzór chemiczny: Na<sub>7</sub>Ca(Al<sub>6</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>24</sub>)(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)(S<sub>3</sub>)<sup>1-</sup>·H<sub>2</sub>O
Lazuryt to minerał z grupy sodalitu o intensywnie niebieskiej barwie, będący głównym składnikiem ozdobnej skały lapis lazuli.
Opis
## Charakterystyka Lazuryt jest tektokrzemianem z grupy sodalitu, znanym przede wszystkim jako kluczowy składnik skały metamorficznej lapis lazuli. Rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy, najczęściej występując w formie zbitych, ziarnistych skupień. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, jednolita barwa w odcieniach od lazurowego po głęboki ultramarynowy błękit. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału wynosi 5-5.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma połysk szklisty, na świeżych przełamach bywa lekko tłusty. Jest minerałem nieprzezroczystym, jedynie w cienkich odłamkach może przeświecać. Jego gęstość waha się w granicach 2.38-2.45 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną barwą lazurytu jest głęboki, nasycony błękit, często z fioletowym odcieniem. Nazwa minerału pochodzi właśnie od jego koloru. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian, jednak to on odpowiada za kolor lapis lazuli, które w handlu bywa błędnie określane jako "odmiana" lazurytu. ## Historia i nazwa Nazwa pochodzi od perskiego słowa *lāzhuward* (niebieski), które przez arabski i łacinę trafiło do terminologii naukowej. Lazuryt, jako składnik lapis lazuli, był ceniony od starożytności w Mezopotamii, Egipcie i Rzymie, gdzie używano go do wyrobu biżuterii i ozdób. Zmielony na proszek stanowił cenny, naturalny pigment - ultramarynę. Jako odrębny gatunek mineralny został opisany w 1890 roku. ## Zastosowania Głównym zastosowaniem lazurytu jest jego rola jako składnika kamienia ozdobnego lapis lazuli, wykorzystywanego w jubilerstwie i rzeźbiarstwie. Historycznie był niezastąpionym źródłem luksusowego pigmentu malarskiego, ultramaryny, zanim w XIX wieku opracowano jego syntetyczny odpowiednik.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną jest jego intensywny, jednolity niebieski kolor. W skale lapis lazuli często towarzyszą mu białe żyłki kalcytu oraz złociste wrostki pirytu. W kontakcie z kwasem solnym powoli reaguje, wydzielając charakterystyczny zapach siarkowodoru. ## Odróżnianie od podobnych - **Sodalit**: Bywa mylony z lazurytem, lecz zazwyczaj ma jaśniejszy, często szarawy lub fioletowawy odcień niebieskiego i często występuje w formie plamistych skupień z bielą. Sodalit zazwyczaj wykazuje pomarańczową fluorescencję w świetle UV, której lazuryt jest pozbawiony. - **Azuryt**: Ma inny, bardziej "królewski" odcień błękitu, jest cięższy i znacznie bardziej miękki (3.5-4). Jako węglan miedzi gwałtownie reaguje (burzy) z kwasami i często współwystępuje z zielonym malachitem. - **Dumortieryt**: Zwykle występuje w postaci włóknistych wrostków w kwarcu, jest znacznie twardszy (7-8.5) i ma nieco inny odcień błękitu. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i przyjmują formę dwunastościanów rombowych. Zdecydowanie najczęściej spotyka się go w postaci zbitych, ziarnistych lub masywnych skupień.
Środowisko geologiczne
## Geneza Powstaje w wyniku metamorfizmu kontaktowego skał węglanowych (wapieni lub dolomitów) pod wpływem intruzji magmowych, najczęściej syenitowych lub granitowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kalcytem i pirytem (tworząc lapis lazuli), a także z diopsydem, forsterytem, haüynem i sodalitem. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i historycznie najważniejsze złoża na świecie znajdują się w dystrykcie Sar-e-Sang w prowincji Badachszan w Afganistanie. Inne znane lokalizacje to okolice jeziora Bajkał na Syberii (Rosja), kompleks wulkaniczny Wezuwiusza (Włochy), a także Chile (Andy) i USA (Góry San Bernardino w Kalifornii).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy o głębokiej, jednolitej barwie ultramaryny, z minimalną ilością białego kalcytu. Obecność dobrze wykształconych, choć ekstremalnie rzadkich, kryształów na matrycy skalnej znacząco podnosi wartość okazu. W przypadku lapis lazuli pożądana jest równomierna dystrybucja drobnych, złocistych wrostków pirytu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z Afganistanu (Sar-e-Sang) są uznawane za światowy standard jakości i stanowią najbardziej pożądany materiał kolekcjonerski i jubilerski. Historyczne znaczenie mają również okazy z Rosji (rejon Bajkału).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy należy czyścić delikatnie, najlepiej na sucho miękką szczoteczką lub ściereczką. W razie potrzeby można użyć letniej wody z niewielką ilością łagodnego mydła, a następnie dokładnie spłukać i natychmiast osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Lazuryt jest bardzo wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego odbarwienie i wydzielanie siarkowodoru (zapach zgniłych jaj). Należy chronić go przed wysoką temperaturą, gwałtownymi zmianami ciśnienia oraz kontaktem z chemikaliami. Ze względu na niewielką twardość jest podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów osobno, owiniętych w miękki materiał, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Chociaż jest stabilny, należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne.