Lawsonite

Wzór chemiczny: CaAl<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>(OH)<sub>2</sub>·H<sub>2</sub>O

Lawsonit to wapniowo-glinowy krzemian, kluczowy minerał wskaźnikowy dla skał metamorficznych facji łupków błękitnych, tworzący charakterystyczne tabliczkowe lub słupkowe kryształy.

## Charakterystyka Lawsonit jest uwodnionym krzemianem wapnia i glinu, cenionym w geologii jako minerał wskaźnikowy procesów metamorficznych zachodzących pod wysokim ciśnieniem i w stosunkowo niskiej temperaturze. Tworzy bezbarwne, białawe, szarawe lub bladoniebieskie kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym lub pryzmatycznym. Często występuje w postaci wrosłych w skałę, dobrze wykształconych kryształów, które mogą osiągać kilka centymetrów długości. Jest minerałem kruchym, o szklistym lub tłustym połysku. ## Właściwości fizyczne Lawsonit charakteryzuje się stosunkowo wysoką twardością, wynoszącą 7.5-8 w skali Mohsa, co jest nietypowe dla wielu krzemianów. Jego gęstość waha się od 3.05 do 3.1 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, co w połączeniu z jego twardością jest ważną cechą diagnostyczną. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Zazwyczaj jest bezbarwny, biały lub szary. Rzadziej spotykane są okazy o zabarwieniu bladoniebieskim, zielonkawym lub różowawym. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1895 roku przez Fredericka Leslie Ransome'a i Charlesa Palache'a. Nazwa "lawsonit" została nadana na cześć Andrew Cowpera Lawsona (1861–1952), szkocko-amerykańskiego geologa i profesora na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, który jako pierwszy dostarczył próbki minerału do badań. Okazy pochodziły z Półwyspu Tiburon w hrabstwie Marin w Kalifornii, USA. ## Zastosowania Lawsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe - jako ważny wskaźnik warunków metamorfizmu wysokociśnieniowego - oraz kolekcjonerskie. Okazy, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy wrośnięte w kontrastującą matrycę skalną (np. w glaukofanicie), są poszukiwane przez kolekcjonerów minerałów petrologicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
7.5
Barwa
colorless, white, grayish blue, pale blue, pink
Połysk
Vitreous to greasy
Rysa
white
Gęstość
3.1
Łupliwość
[001] perfect [110] poor
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Lawsonit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształach, często o rombowym przekroju. Kluczowymi cechami są wysoka twardość (7.5-8 w skali Mohsa), szklisty połysk oraz doskonała łupliwość w dwóch kierunkach. Występowanie w skałach metamorficznych facji łupków błękitnych, takich jak glaukofanity, jest silną wskazówką diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Lawsonit bywa mylony z niektórymi skaleniami (np. anortytem) lub epidotem, z którymi może współwystępować. Od skaleni odróżnia go znacznie wyższa twardość i gęstość. Epidot ma zazwyczaj charakterystyczny, pistacjowozielony kolor, podczas gdy lawsonit jest najczęściej bezbarwny lub białawy. W badaniach pod mikroskopem petrograficznym lawsonit wykazuje charakterystyczne, wysokie reliefy i niskie barwy interferencyjne. ## Formy kryształów Kryształy lawsonitu są zazwyczaj tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z jedną z osi, lub krótkosłupowe i pryzmatyczne. Często tworzą zbliźniaczenia. Występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy (idioblasty) wrośnięte w drobnoziarnistą masę skalną lub w formie ziarnistych skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Lawsonit jest minerałem typowym dla skał, które uległy metamorfizmowi w warunkach wysokiego ciśnienia i relatywnie niskiej temperatury (HP/LT). Jest to charakterystyczny minerał dla facji łupków błękitnych i facji eklogitowej. Powstaje w wyniku przeobrażenia skał osadowych bogatych w glin i wapń (np. margli, szarogłazów) oraz skał magmowych (np. bazaltów, gabr) w strefach subdukcji, gdzie płyty tektoniczne pogrążają się w płaszczu Ziemi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami wysokociśnieniowymi. Jego typowymi towarzyszami są glaukofan, jadeit, omfacyt, pumpellyit, epidot, granat (almandyn-pirop), aktynolit, chloryt oraz kwarc. Obecność lawsonitu w zespole mineralnym pozwala geologom precyzyjnie określić ciśnienie i temperaturę, jakim poddana była dana skała. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje lawsonitu znajdują się w Kalifornii (USA), szczególnie na Półwyspie Tiburon w hrabstwie Marin (miejsce typowe) oraz w hrabstwie Mendocino. Piękne okazy pochodzą również z Alp Zachodnich, zwłaszcza z Piemontu we Włoszech. Inne znane stanowiska to Nowa Kaledonia, Korsyka (Francja), wyspa Syros (Grecja), Gwatemala oraz Japonia.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dużymi, ostro zakończonymi, przezroczystymi kryształami lawsonitu, które są wrośnięte w kontrastującą matrycę skalną. Szczególnie poszukiwane są kryształy osadzone na niebieskim glaukofanicie lub zielonkawym omfacycie, tworzące estetyczne kompozycje. Wysoko oceniana jest czystość i brak pęknięć w kryształach, a także ich wielkość - okazy z kryształami przekraczającymi 2-3 cm są rzadkie i wartościowe. Bladoniebieskie zabarwienie również podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Kalifornii, USA, zwłaszcza z rejonu Reed Station w hrabstwie Marin. Okazy te, często z ostrymi, białymi kryształami na tle ciemnej skały, są uważane za światowy standard dla tego minerału. Wysokiej jakości lawsonity, często w asocjacji z jadeitem i glaukofanem, pochodzą również z doliny Monviso w Piemoncie we Włoszech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy lawsonitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Ze względu na doskonałą łupliwość, należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia mechanicznego pod wysokim ciśnieniem, które mogłyby spowodować pękanie kryształów wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi. Lawsonit jest stabilny w normalnych warunkach, jednak długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana. Nie należy go podgrzewać, gdyż zawiera w swojej strukturze wodę, którą może stracić w podwyższonej temperaturze. ## Przechowywanie Okazy najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały lub uszkodzenia bardziej delikatnych okazów. Należy chronić je przed kurzem i nagłymi zmianami temperatury.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej