Lausenite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>·5H<sub>2</sub>O

Lausenit to rzadki, rozpuszczalny w wodzie siarczan żelaza(III), występujący jako produkt wietrzenia pirytu lub markasytu.

## Charakterystyka Lausenit jest minerałem wtórnym, który tworzy się w wyniku utleniania siarczków żelaza, takich jak piryt i markasyt, w warunkach niskiej wilgotności. Występuje w postaci włóknistych lub włosowatych skupień, a także jako naloty i wykwity na skałach macierzystych. Ze względu na swoją rozpuszczalność w wodzie, jest minerałem nietrwałym w wilgotnym środowisku i rzadko zachowuje się w warunkach naturalnych, będąc najczęściej znajdowanym w suchych kopalniach lub na hałdach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się jedwabistym połyskiem. Jest bardzo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi około 1.5. Jest również bardzo lekki, o gęstości zbliżonej do 2.1 g/cm³. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest rozpuszczalność w wodzie. ## Barwy i odmiany Lausenit zazwyczaj ma barwę od białej przez żółtawą do brązowawej. Zabarwienie zależy od stopnia uwodnienia i obecności zanieczyszczeń. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany przez czeskiego mineraloga Bohuslava Ježka w 1926 roku. Nazwa upamiętnia Carla Lausena, inżyniera górnictwa z United Verde Mine w Jerome w Arizonie (USA), gdzie minerał ten został odkryty. Początkowo opisano go jako siarczan o wzorze Fe₂(SO₄)₃·6H₂O, jednak późniejsze badania wykazały, że naturalny lausenit ma w rzeczywistości 5 cząsteczek wody (wzór Fe₂(SO₄)₃·5H₂O), a heksahydrat jest substancją syntetyczną.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5
Połysk
Silky
Rysa
White to yellowish
Gęstość
2.06-2.11
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną lausenitu jest jego całkowita rozpuszczalność w wodzie. Włóknisty lub włosowaty wygląd, jedwabisty połysk oraz występowanie jako wykwity na siarczkach żelaza w suchych środowiskach (np. stare kopalnie) są również bardzo charakterystyczne. ## Odróżnianie od podobnych Lausenit można pomylić z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak kornelit, coquimbit czy romboklaz. Kornelit (Fe₂(SO₄)₃·7H₂O) jest bardzo podobny, ale zawiera więcej wody krystalizacyjnej. Coquimbit (Fe₂(SO₄)₃·9H₂O) tworzy zazwyczaj wyraźniejsze, tabliczkowe lub piramidalne kryształy. Romboklaz (HFe(SO₄)₂·4H₂O) również jest rozpuszczalny w wodzie, ale ma inny skład chemiczny. Pewne rozróżnienie tych minerałów często wymaga analizy chemicznej (XRD). ## Formy kryształów Lausenit tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włosowate kryształy, które zazwyczaj występują w postaci splątanych skupień, nalotów i skorup.

Środowisko występowania

## Geneza Lausenit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia (utleniania) minerałów siarczkowych żelaza, głównie pirytu (FeS₂) i markasytu (FeS₂). Tworzy się w strefach utleniania złóż kruszcowych, w suchych i dobrze przewietrzanych wyrobiskach górniczych, na hałdach kopalnianych oraz jako produkt pożarów kopalnianych (tzw. minerał pogórniczy). Jego powstawanie jest ograniczone do środowisk o bardzo niskiej wilgotności. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarczanami żelaza, takimi jak kornelit, coquimbit, romboklaz, voltait, a także z siarką rodzimą, pirytem i markasytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska lausenitu na świecie to m.in. kopalnia United Verde w Jerome, Arizona, USA (miejsce odkrycia); Rammelsberg w górach Harz w Niemczech; Calamita na wyspie Elba we Włoszech; a także hałdy płonących łupków w hrabstwie Wrexham w Walii, Wielka Brytania.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska lausenitu jest specyficzna i wynika głównie z jego rzadkości oraz dobrze zdefiniowanego charakteru "minerału pogórniczego". Najbardziej cenione są bogate, "puszyste" skupienia drobnych, włosowatych kryształów pokrywające znaczną powierzchnię skały macierzystej. Czystość (brak zabrudzeń) i intensywność barwy (od białej do żółtawej) również podnoszą wartość okazu. Ze względu na jego delikatność, kluczowy jest stan zachowania - okazy nieuszkodzone, bez śladów rozpuszczenia, są znacznie wyżej cenione. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli kopalni United Verde w Arizonie, mają szczególną wartość historyczną. Wysokiej jakości, bogate skupienia pochodzą również z Rammelsbergu w Niemczech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Lausenit jest skrajnie wrażliwy na wodę i rozpuszcza się w niej. **Absolutnie nie wolno czyścić go na mokro.** Jedyną bezpieczną metodą jest użycie bardzo miękkiego, suchego pędzelka do usunięcia kurzu lub użycie sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, która może spowodować rozpuszczenie lub chemiczną zmianę minerału. Należy również unikać ultradźwięków i wszelkich chemikaliów. Jest to minerał bardzo kruchy i delikatny, wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy lausenitu muszą być przechowywane w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik (tzw. "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Należy go chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, najlepiej w osobnym, wyściełanym pudełku.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej