Laumontite
Wzór chemiczny: Ca(Si₄Al₂)O₁₂·4H₂O
Laumontyt to uwodniony glinokrzemian wapnia z grupy zeolitów, który charakteryzuje się kruchością i tendencją do szybkiej dehydratacji na powietrzu.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3.5-4
- Barwa
- Colorless to pink, white, gray, yellowish, brownish, golden brown
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.23
- Łupliwość
- on {010}{110}
- Przełam
- Irregular/Uneven
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Laumontyt można rozpoznać po charakterystycznym, skośnym zakończeniu pryzmatycznych kryształów (przypominającym równoległobok). Kluczową cechą diagnostyczną jest jego niestabilność – świeże, szkliste kryształy szybko mętnieją i stają się kruche na powietrzu. Reaguje z kwasem solnym, żelując. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi białymi zeolitami, takimi jak skolecyt, natrolit czy mezolit, które często tworzą igiełkowe lub włókniste agregaty. Laumontyt wyróżnia się jednak pokrojem kryształów (grubsze, pryzmatyczne) i ich charakterystycznym skośnym zakończeniem. W przeciwieństwie do wielu innych zeolitów, laumontyt jest bardzo niestabilny poza swoim naturalnym, wilgotnym środowiskiem. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj proste, pryzmatyczne, o przekroju rombowym i charakterystycznym, skośnie ściętym wierzchołku. Często tworzą skupienia rozchodzące się promieniście od wspólnego punktu, a także agregaty słupkowe, włókniste i ziarniste.
Środowisko występowania
## Geneza Laumontyt jest typowym minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje w wyniku działalności wód krążących w pustkach i szczelinach skał wulkanicznych, takich jak bazalty, andezyty i ich tufy. Występuje również w żyłach hydrotermalnych, w strefach przeobrażeń metamorficznych facji zeolitowej oraz jako minerał cementujący w niektórych skałach osadowych (arkozach, szarogłazach). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi zeolitami, takimi jak stilbit, heulandyt, chabazyt, a także z kalcytem, prehnitem, epidotem i kwarcem. W pęcherzach pogazowych w bazaltach tworzy charakterystyczne zespoły mineralne. ## Lokalizacje Znaczące okazy laumontytu pochodzą z rejonu Pune i Nashik w Indiach, gdzie występują w druzach w bazaltach dekańskich. Inne ważne lokalizacje to m.in. Islandia, Wyspy Owcze, Nowa Szkocja w Kanadzie (rejon Zatoki Fundy), Paterson w New Jersey (USA), a także tereny Alp we Włoszech i Szwajcarii. W Polsce spotykany jest w niewielkich ilościach w bazaltach Dolnego Śląska.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dużymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi i błyszczącymi kryształami. Szczególnie poszukiwane są grupy kryształów tworzące atrakcyjne, promieniste agregaty na matrycy skalnej. Ponieważ minerał jest bardzo niestabilny, kluczowym czynnikiem jest stan zachowania okazu – okazy, które nie uległy dehydratacji (nie zbielały i nie spękały), są znacznie wyżej cenione. Często okazy są stabilizowane, co powinno być jasno zaznaczone przez sprzedawcę. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i dostarczające najlepszej jakości okazów laumontytu są lokalizacje w Indiach, w szczególności w kamieniołomach w okolicach Pune, Nashik i Mumbaju. Okazy z tych stanowisk charakteryzują się dużymi, często bezbarwnymi lub lekko różowymi kryształami tworzącymi efektowne druzy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy laumontytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Unikać wody, która może przyspieszyć procesy rozpadu, zwłaszcza jeśli okaz był już częściowo odwodniony. Jeśli czyszczenie na mokro jest absolutnie konieczne, należy użyć minimalnej ilości wody destylowanej i natychmiast osuszyć okaz, jednak jest to bardzo ryzykowne. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla laumontytu jest suche powietrze. Powoduje ono nieodwracalną utratę wody strukturalnej, co prowadzi do zmętnienia, spękania i ostatecznie rozpadu kryształów w biały proszek. Należy unikać wszelkich źródeł ciepła, bezpośredniego światła słonecznego oraz przechowywania w suchych, wentylowanych pomieszczeniach. Minerał jest wrażliwy na kwasy. ## Przechowywanie Laumontyt wymaga specjalnych warunków przechowywania. Aby zapobiec dehydratacji, okazy należy trzymać w szczelnie zamkniętych pojemnikach (np. plastikowych pudełkach z membraną lub zamykanych torebkach strunowych) z niewielkim dodatkiem wilgoci, np. kawałkiem papieru nasączonym wodą destylowaną (ale nie stykającym się bezpośrednio z okazem) lub w pojemniku z wodą. Niektóre okazy są stabilizowane przez pokrycie ich powierzchni lakierem lub żywicą, co zapobiega utracie wody.