Larderellite

Wzór chemiczny: N³⁻H₄B₅O₇(OH)₂·H₂O

Larderyt to rzadki, uwodniony boran amonu, tworzący drobne, bezbarwne lub białe kryształy w osadach gorących źródeł.

## Charakterystyka Larderyt jest minerałem z grupy boranów, a chemicznie uwodnionym boranem amonu. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko osiągają widoczne gołym okiem rozmiary. Zazwyczaj tworzy skupienia zbite, ziemiste lub sypkie naloty. Czyste kryształy są bezbarwne i przezroczyste, jednak najczęściej spotykane okazy mają barwę białą lub żółtawą z powodu zanieczyszczeń. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki i lekki. Jego kryształy wykazują połysk perłowy na powierzchniach łupliwości. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, większość właściwości fizycznych jest trudna do zaobserwowania na okazach makroskopowych. ## Barwy i odmiany Larderyt jest zazwyczaj biały. Czyste, syntetyczne lub wyjątkowo dobrze wykształcone naturalne kryształy bywają bezbarwne. Obserwowana niekiedy żółtawa barwa jest efektem wrostków i zanieczyszczeń, a nie cechą samego minerału. Nie wyróżnia się jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1854 roku przez Paolo Saviego. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia – geotermalnego regionu Larderello w Toskanii we Włoszech, znanego z występowania związków boru. Nazwa miejsca z kolei honoruje François de Lardrela, francuskiego inżyniera, który rozwinął tam przemysłowe wykorzystanie energii geotermalnej i pozyskiwanie kwasu borowego. ## Zastosowania Larderyt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego ani gemmologicznego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających procesy geochemiczne w polach geotermalnych.

Właściwości

Rysa: Biała
Gęstość: 1.905
Łupliwość: Na {001} (?) i {010} (?).
Przezroczystość: Prześwitujący
Układ krystaliczny: Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Larderyt jest trudny do identyfikacji wizualnej z powodu małych rozmiarów kryształów i niepozornego wyglądu. Najczęściej występuje jako białe, ziemiste lub proszkowe naloty. Kluczową cechą jest jego środowisko występowania (osady gorących źródeł borowych) oraz rozpuszczalność w wodzie. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi białymi, wtórnymi boranami lub siarczanami, które tworzą się w podobnych środowiskach, takimi jak sassolin, ginoryt czy kolemanit. Larderyt odróżnia się od nich właściwościami chemicznymi (obecność jonu amonowego) oraz parametrami krystalograficznymi, co jest możliwe do stwierdzenia jedynie w laboratorium. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o pokroju pseudoheksagonalnym. Najczęściej występuje w postaci drobnoziarnistych, sypkich lub sprasowanych agregatów, a także jako naloty i wykwity.

Środowisko występowania

## Geneza Larderyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku ewaporacji (odparowania) wód bogatych w bor i amoniak. Tworzy się w aktywnych polach geotermalnych, jako osad wokół gorących źródeł (fumaroli) i gejzerów. Krystalizuje w niskich temperaturach z roztworów wodnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z sassolinem (naturalnym kwasem borowym), siarką rodzimą, a także z innymi boranami, takimi jak ginoryt. W miejscu typowym w Toskanii towarzyszą mu również amoniakalne ałuny, np. tschermigit. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania jest region Larderello w prowincji Piza, w Toskanii we Włoszech. Notowany był również w kilku innych lokalizacjach o podobnej geologii, m.in. w dolinie Gejzerów (The Geysers) w hrabstwie Sonoma w Kalifornii (USA) oraz na wulkanie Lastarria w Chile.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako że larderyt jest minerałem rzadkim i występuje w postaci mikroskopijnych kryształów, głównym kryterium wartości dla kolekcjonerów jest bogactwo okazu – czyli ilość widocznej substancji na matrycy skalnej. Najbardziej pożądane są okazy z dobrze udokumentowanej lokalizacji typowej (Larderello). Jakiekolwiek widoczne, nawet pod dużym powiększeniem, formy krystaliczne znacząco podnoszą atrakcyjność okazu. Czystość (biała barwa bez żółtych zanieczyszczeń) również jest ceniona. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i historycznie najważniejsze okazy pochodzą z Larderello we Włoszech. Materiał z tej lokalizacji jest punktem odniesienia dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Larderyt jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i jakąkolwiek inną cieczą, która go rozpuści. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, podatny na uszkodzenia mechaniczne. Powinien być chroniony przed wilgocią w powietrzu, wysoką temperaturą i wszelkimi chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy larderytu muszą być przechowywane w suchych warunkach. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik z materiałem pochłaniającym wilgoć (np. żelem krzemionkowym). Należy go trzymać z dala od źródeł ciepła i chronić przed kurzem oraz uszkodzeniami mechanicznymi, najlepiej w osobnym, wyściełanym pudełku.