Laphamite

Wzór chemiczny: As₂Se₃

Laphamit to rzadki selenek arsenu, tworzący skupienia tabliczkowych, pomarańczowoczerwonych kryształów o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Laphamit jest seleno-arsenowym minerałem o charakterystycznej, jaskrawej barwie. Występuje w postaci niewielkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które często tworzą rozetowe lub promieniste agregaty. Jego kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając milimetr długości. Ze względu na swój skład chemiczny jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1-2. Ma wysoki współczynnik załamania światła, co w połączeniu z metalicznym do submetalicznego połysku nadaje mu charakterystyczny wygląd. Jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Laphamit występuje w odcieniach od pomarańczowoczerwonego do ciemnoczerwonego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Davisa M. Laphama (1931-1974), mineraloga i byłego dyrektora Pennsylvania Geological Survey. Został on po raz pierwszy opisany w 1980 roku na podstawie materiału znalezionego na hałdzie kopalni węgla w Burnside w Pensylwanii, USA. ## Zastosowania Laphamit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1-2
Barwa: Dark red
Połysk: Metallic
Rysa: Red-orange
Gęstość: 4.5
Łupliwość: On {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Laphamit rozpoznaje się po jego charakterystycznej pomarańczowoczerwonej barwie, tabliczkowej formie kryształów tworzących rozetowe agregaty oraz występowaniu w specyficznym środowisku - na hałdach po pożarach kopalni węgla. Jego bardzo niska twardość jest również cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z realgarem (AsS), który ma podobną barwę, ale zazwyczaj tworzy grubsze, pryzmatyczne kryształy i występuje w innych środowiskach geologicznych (źródła hydrotermalne). Laphamit jest też znacznie rzadszy. Odróżnienie od innych rzadkich selenków arsenu wymaga zaawansowanych metod analitycznych. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną {010}, i często wydłużone. Tworzą one wachlarzowate, rozetowe lub sferulityczne agregaty, a także cienkie naloty i powłoki.

Środowisko występowania

## Geneza Laphamit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów fumarolowych na hałdach płonących kopalń węgla. Tworzy się w strefach o temperaturze od 90 do 150°C poprzez sublimację z gazów bogatych w arsen i selen, które są uwalniane podczas spalania skał osadowych towarzyszących pokładom węgla. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi produktami sublimacji, takimi jak siarka rodzima, realgar, aurypigment, a także różne rzadkie selenki i siarczki, np. downeyit (SeO₂) i salmiak (NH₄Cl). ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania laphamitu jest hałda kopalni węgla kamiennego w Burnside, Northumberland County, w Pensylwanii (USA). Został również zidentyfikowany w innych lokalizacjach o podobnej genezie, na przykład w Czechach (kopalnia Kladno) i w Rosji (zagłębie węglowe w Czelabińsku).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy laphamitu to te z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Intensywna, pomarańczowoczerwona barwa jest kluczowym czynnikiem. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy są oceniane pod powiększeniem. Kontrast z jasną skałą macierzystą podnosi atrakcyjność wizualną. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej klasycznym i pożądanym przez kolekcjonerów źródłem laphamitu jest jego lokalizacja typowa - Burnside w Pensylwanii. Okazy z tego miejsca są uważane za wzorcowe dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy laphamitu są ekstremalnie delikatne i kruche. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ultradźwięków, myjek parowych, kwasów, rozpuszczalników i detergentów. Minerał jest wrażliwy na światło - długotrwała ekspozycja może powodować jego ciemnienie i degradację. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i wilgocią. ## Przechowywanie Okazy laphamitu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach (typu "micromount"), chroniących przed światłem, kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość arsenu, po kontakcie z minerałem należy umyć ręce.