Landesite

Wzór chemiczny: Mn²⁺₉Fe³⁺₃(PO₄)₈(OH)₃(H₂O)₉

Rzadki fosforan manganu i żelaza, znajdowany w pegmatytach granitowych jako produkt alteracji innych minerałów fosforanowych.

## Charakterystyka Landesyt jest rzadkim, uwodnionym fosforanem manganu i żelaza. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub płytkowych kryształów, często tworzących rozetowe lub promieniste agregaty. Okazy mają zazwyczaj barwę od różowobrązowej do czerwonobrązowej i ciemnobrązowej. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, jego cechy są często trudne do zaobserwowania bez użycia powiększenia. ## Właściwości fizyczne Kryształy landesytu wykazują połysk od szklistego do żywicznego. Jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 3. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 3.25 g/cm³. ## Barwy i odmiany Landesyt występuje w odcieniach brązu - od różowawego, przez czerwonawy, aż po ciemny brąz. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1929 roku przez E. Poitevin i H.V. Ellsworth na podstawie próbek z kopalni pegmatytowej w New Ross, w hrabstwie Lunenburg, w Nowej Szkocji (Kanada). Nazwa honoruje Kennetha K. Landesa (1899-1981), amerykańskiego geologa i mineraloga z Uniwersytetu Michigan, który jako pierwszy zebrał próbki tego minerału w pegmatycie w Custer Mountain, w Dakocie Południowej (USA). ## Zastosowania Landesyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc cenionym przez specjalistów od minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-3.5
Barwa: red brown; yellowish brown in transmitted light
Połysk: Vitreous to Resinous
Rysa: Yellow-brown
Gęstość: 3.026
Łupliwość: On {010}, perfect; one poor at right angles to the perfect cleavage.
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Landesyt rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznego pokroju małych, tabliczkowych kryształów tworzących rozetowe agregaty, brązowej barwy oraz występowania w pegmatytach granitowych. Identyfikacja wymaga zazwyczaj powiększenia i często zaawansowanych metod badawczych, jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi brązowymi minerałami fosforanowymi występującymi w pegmatytach, takimi jak strengit, rockbridgeit czy stewartyt. Odróżnienie go od tych minerałów na podstawie cech wizualnych jest bardzo trudne i zwykle wymaga analizy laboratoryjnej. Landesyt często tworzy pseudomorfozy po innych minerałach, co dodatkowo komplikuje identyfikację. ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysie sześcio- lub ośmiokątnym. Kryształy te często grupują się w promieniste, rozetowe lub sferulityczne agregaty. Występuje także w postaci skupień ziarnistych i jako pseudomorfozy po innych minerałach, np. reddingicie.

Środowisko występowania

## Geneza Landesyt jest wtórnym minerałem fosforanowym, powstającym w strefach utleniania i hydrotermalnej alteracji w złożach pegmatytów granitowych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych fosforanów manganu i żelaza, takich jak reddingit, w warunkach niskiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w procesie alteracji. Typowe minerały towarzyszące to reddingit, strengit, rockbridgeit, stewartyt, hureaulit, fosfosyderyt, a także kwarc, muskowit i inne minerały pegmatytowe. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska landesytu na świecie to pegmatyty w Dakocie Południowej (USA), zwłaszcza w rejonie Keystone i Custer (np. kopalnia Tip Top, Bull Moose). Znajdowany jest również w New Ross w Nowej Szkocji (Kanada - lokalizacja typowa), w pegmatytach Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy) oraz w Mangualde (Portugalia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Ważny jest kontrastujący kolor matrycy skalnej, który podkreśla brązową barwę landesytu. Ze względu na rzadkość, nawet mikroskopijne, ale dobrze zdefiniowane kryształy są wartościowe. Okazy z historycznych lokalizacji, jak Dakota Południowa, są szczególnie pożądane. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej cenią okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji w Dakocie Południowej, USA (kopalnie Tip Top, Bull Moose, White Elephant), które dostarczyły najlepszych znanych kryształów tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na kruchość i niewielkie rozmiary kryształów, czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Wszelkie czyszczenie na mokro powinno być przeprowadzane z najwyższą ostrożnością, wyłącznie przy użyciu wody destylowanej i bez zanurzania okazu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Landesyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy chronić go przed ultradźwiękami i wibracjami. ## Przechowywanie Okazy landesytu, zwłaszcza mikromonty, najlepiej przechowywać w zamykanych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności.