Laitakarite

Wzór chemiczny: Bi<sub>4</sub>(Se,S)<sub>3</sub>

Laitakaryt to rzadki selenek bizmutu, tworzący blaszki i ziarniste agregaty o metalicznym połysku, spotykany w skałach metamorficznych i skarnach.

## Charakterystyka Laitakaryt jest rzadkim minerałem z grupy selenków, chemicznie klasyfikowanym jako selenek bizmutu z możliwą domieszką siarki. Zazwyczaj występuje w postaci niewielkich, nieregularnych ziaren, blaszkowatych lub łuseczkowatych agregatów. Rzadko tworzy wykształcone kryształy, a jeśli już, to mają one postać heksagonalnych tabliczek. Jego wygląd jest typowo metaliczny, o barwie od cynowobiałej do szarej, często z różowawym lub żółtawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 2, co oznacza, że jest bardzo miękki i można go zarysować paznokciem. Gęstość jest wysoka, wynosi około 8,12 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających bizmut. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co tłumaczy jego tendencję do tworzenia blaszkowatych form. ## Barwy i odmiany Laitakaryt ma cynowobiałą do stalowoszarej barwę, często z różowawym lub bladożółtym odcieniem. Na świeżych powierzchniach jest jasny, lecz z czasem może matowieć. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – kamieniołomu Orijärvi w miejscowości Laitakari, w południowo-zachodniej Finlandii. Został on opisany po raz pierwszy w 1959 roku przez fińskiego mineraloga A. Vorma. ## Zastosowania Laitakaryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki przedstawiciel selenków bizmutu.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Metallic
Rysa
Grayish black
Gęstość
8.12
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Micaceous
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Laitakaryt rozpoznaje się po jego metalicznym połysku, cynowobiałej barwie, bardzo niskiej twardości (2 w skali Mohsa) oraz doskonałej łupliwości, która powoduje oddzielanie się cienkich blaszek. Charakterystyczna jest również jego wysoka gęstość. Występuje w postaci małych, blaszkowatych lub łuseczkowatych skupień. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi selenkami i siarczkami bizmutu, takimi jak bizmutynit, guanajuatyt czy joséit. Odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS/WDS) w celu określenia stosunku bizmutu do selenu i siarki, lub dyfrakcja rentgenowska (XRD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. Wizualnie jest praktycznie nie do odróżnienia od niektórych z nich. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie i zazwyczaj mają postać cienkich, heksagonalnych tabliczek. Najczęściej spotyka się go w formie blaszkowatych, łuseczkowatych lub ziarnistych agregatów wrośniętych w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Laitakaryt jest minerałem hydrotermalnym, powstającym w warunkach średnich i wysokich temperatur. Tworzy się w żyłach kruszcowych oraz w skarnach, które są skałami metamorficznymi powstałymi na kontakcie intruzji magmowej z bogatymi w węglany skałami osadowymi (np. wapieniami). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami kruszcowymi. W lokalizacji typowej (Orijärvi, Finlandia) znaleziono go w towarzystwie chalkopirytu, pirytu, pirotynu, kordierytu, antofyllitu i kwarcu. W innych lokalizacjach towarzyszą mu bizmut rodzimy, bizmutynit, arsenopiryt, galena, sfaleryt, a także inne rzadkie selenki i tellurki. ## Lokalizacje Najważniejsze i potwierdzone stanowiska laitakarytu na świecie to: - Kamieniołom Orijärvi w Laitakari, Finlandia (miejsce odkrycia). - Kopalnia Falun, Dalarna, Szwecja. - Kopalnia Boliden, Västerbotten, Szwecja. - Złoże Tsumo, prefektura Shimane, Japonia. - Kopalnia Kidd Creek, Ontario, Kanada.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska laitakarytu zależy przede wszystkim od bogactwa występowania na matrycy skalnej oraz od wielkości agregatów. Ponieważ jest to minerał rzadki i zazwyczaj występuje w niewielkich skupieniach, okazy z wyraźnie widocznymi, większymi blaszkami lub ziarnami są bardziej cenione. Wyjątkowo rzadkie, dobrze wykształcone kryształy, nawet jeśli są mikroskopijne, osiągają najwyższą wartość. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Finlandii (Orijärvi) mają znaczenie historyczne. Jednak najbardziej znane i cenione okazy kolekcjonerskie pochodzą ze szwedzkich kopalń, takich jak Falun i Boliden, gdzie laitakaryt tworzył bogatsze skupienia. Okazy z kopalni Kidd Creek w Kanadzie również są znane wśród specjalistów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy laitakarytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością ze względu na ich miękkość i doskonałą łupliwość. Najbezpieczniej jest używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Wszelkie czyszczenie mechaniczne, nawet miękkim pędzelkiem, grozi porysowaniem lub rozwarstwieniem minerału. Czyszczenie na mokro jest niewskazane. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą reagować z minerałem. Ze względu na niską twardość, trzeba chronić go przed zarysowaniami przez twardsze minerały. Należy również unikać ultradźwiękowych myjek, które mogłyby uszkodzić delikatną strukturę. ## Przechowywanie Laitakaryt powinien być przechowywany osobno, w zamykanym pudełku klaserowym, z dala od twardszych minerałów. Najlepiej umieścić go na miękkiej wyściółce, aby zapobiec uszkodzeniom mechanicznym. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy go chronić przed wilgocią i zanieczyszczeniami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej