Kutnohorite
Wzór chemiczny: CaMn²⁺(CO₃)₂
Kutnohoryt to węglan wapnia i manganu z grupy dolomitu, tworzący charakterystyczne kuliste agregaty o barwie od białej i różowej do brązowej.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3.5-4
- Połysk
- Szklisty
- Rysa
- Biała
- Gęstość
- 3.12
- Łupliwość
- Doskonała wzdłuż <mi>{10_11}</mi>
- Przełam
- Podkonchoidalny
- Przezroczystość
- Prześwitujący
- Układ krystaliczny
- Trygonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kutnohoryt najłatwiej rozpoznać po jego typowych formach występowania - kulistych lub promienistych agregatach. Charakterystyczna jest też jego bladoróżowa do brązowej barwa. Kluczową cechą diagnostyczną, wspólną dla węglanów, jest gwałtowna reakcja z kwasem solnym (pieni się). Twardość (3.5-4) i doskonała łupliwość również są pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Kutnohoryt bywa mylony z innymi węglanami z grupy dolomitu, zwłaszcza z dolomitem i ankerystem, z którymi tworzy szeregi. Odróżnienie bez analizy chemicznej jest często niemożliwe. Można go także pomylić z rodochrozytem, który jednak zazwyczaj ma intensywniejszą, bardziej wiśniową barwę. Kalcyt jest od kutnohorytu nieco miększy (twardość 3). ## Formy kryształów Kryształy kutnohorytu są rzadkie i zazwyczaj przyjmują formę małych, skręconych romboedrów. Znacznie częściej tworzy on skupienia promieniste, sferolityczne (kuliste), włókniste, ziarniste lub zbite masy.
Środowisko występowania
## Geneza Kutnohoryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, powstającym w niskich i średnich temperaturach. Tworzy się w żyłach kruszcowych, często w asocjacji z innymi węglanami i siarczkami. Jest również spotykany w skałach metamorficznych, które uległy metasomatozie manganowej, oraz w niektórych osadach jeziornych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z rodochrozytem, aragonitem, kalcytem, dolomitem, ankerystem, a także z siarczkami takimi jak piryt, chalkopiryt czy sfaleryt. W zależności od lokalizacji towarzyszyć mu mogą również różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska kutnohorytu znajdują się w Czechach, w rejonie Kutnej Hory (miejsce typowe) oraz Chvaletic. Piękne okazy pochodzą z kopalni Wessels i N'Chwaning w Kuruman (RPA). Znany jest również z Franklin i Sterling Hill w New Jersey (USA), Broken Hill w Australii, a także z Włoch (okolice Piemontu), Szwecji (Långban) i Japonii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi lub promienistymi agregatami o intensywnej, różowej barwie. Ważny jest brak uszkodzeń mechanicznych oraz estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej. Kontrast z minerałami towarzyszącymi, np. białym kalcytem, podnosi atrakcyjność okazu. Duże, dobrze uformowane kryształy są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Klasyczne, choć często nie tak efektowne okazy, pochodzą z typowej lokalizacji w Czechach. Najbardziej pożądane na rynku kolekcjonerskim są różowe, kuliste agregaty z kopalń manganu w rejonie Kalahari w Republice Południowej Afryki (np. kopalnia Wessels). Okazy z Franklin w USA również cieszą się dużą popularnością.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy kutnohorytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Kutnohoryt jest wrażliwy na kwasy - nawet słabe, jak ocet, powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi. Minerał jest kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkami. Długotrwała ekspozycja na światło słoneczne może powodować blaknięcie niektórych różowych okazów. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie kutnohorytu w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Nie powinien być wystawiany w miejscach o dużej wilgotności lub narażonych na gwałtowne zmiany temperatury.