Kupletskite-(Cs)

Wzór chemiczny: Cs<sub>2</sub>NaMn<sup>2+</sup><sub>7</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>)<sub>2</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub>F

Rzadki krzemian z supergrupy astrofyllitu, cezowy analog kupletskitu, tworzący charakterystyczne, gwiaździste agregaty blaszkowatych kryształów.

## Charakterystyka Kupletskit-(Cs) to minerał należący do supergrupy astrofyllitu, będący cezowym odpowiednikiem kupletskitu. Tworzy cienkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które niemal zawsze występują w postaci promienistych, gwiaździstych lub snopkowych agregatów. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny i przypomina wrośnięte w skałę "słońca" lub "gwiazdy" o metalicznym połysku. Barwa minerału jest zazwyczaj brązowa, czerwonobrązowa lub brązowo-złocista. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Jest kruchy i posiada doskonałą, jednokierunkową łupliwość, co sprawia, że jego blaszki łatwo oddzielają się od siebie. Połysk na powierzchniach łupliwości jest perłowy, a na innych powierzchniach szklisty. Gęstość wynosi około 3,36 g/cm³. Jest przeświecający, a w grubszych fragmentach nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Kupletskit-(Cs) występuje w odcieniach brązu, od złotawego i brązowo-czerwonego po niemal czarny. Nazwa "kupletskit-(Cs)" wskazuje, że jest to odmiana kupletskitu, w której cez (Cs) dominuje na określonej pozycji w strukturze krystalicznej, zastępując potas. ## Historia i nazwa Minerał został uznany przez IMA w 1970 roku. Jego nazwa honoruje rosyjskich petrologów, Borisa Michajłowicza Kupleckiego (1894–1964) i jego żonę Elsę Maksymilianownę Bohnstedt-Kuplecką (1886–1950). Przyrostek "-(Cs)" odnosi się do dominacji cezu w jego składzie chemicznym. Miejscem typowym jest lodowiec Darai-Pioz w Tadżykistanie. ## Zastosowania Kupletskit-(Cs) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjne formy i pochodzenie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Vitreous to Pearly
Rysa
Light brown
Gęstość
3.36
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną kupletskitu-(Cs) jest jego pokrój w formie promienistych, gwiaździstych agregatów o brązowej barwie i perłowym lub szklistym połysku. Doskonała łupliwość w jednym kierunku, powodująca oddzielanie się cienkich blaszek, jest również kluczowa. Występowanie w pegmatytach alkalicznych w towarzystwie innych rzadkich minerałów jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Kupletskit-(Cs) można pomylić z innymi minerałami z grupy astrofyllitu, takimi jak astrofyllit (zwykle bardziej złocistożółty) czy kupletskit (potasowy analog). Pewne rozróżnienie między nimi wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). Od miki (np. biotytu) odróżnia go większa kruchość, specyficzny brązowy odcień i charakterystyczne gwiaździste agregaty. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, listewkowe, wydłużone i spłaszczone. Prawie zawsze tworzą agregaty: promieniste, gwiaździste (gwieździste), sferolityczne lub snopkowe, często wrośnięte w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał magmowy, typowy dla wysoko zróżnicowanych, nasyconych pierwiastkami alkalicznymi i pierwiastkami ziem rzadkich skał, takich jak sjenity nefelinowe i związane z nimi pegmatyty. ## Asocjacje mineralne Kupletskit-(Cs) współwystępuje z wieloma rzadkimi minerałami typowymi dla jego środowiska powstawania, takimi jak mikroklin, nefelin, egiryn, eudialit, lorenzenit, reedmergneryt, polylitionit i wieloma innymi z masywu Darai-Pioz. ## Lokalizacje Najważniejszym i praktycznie jedynym źródłem dobrze wykształconych, kolekcjonerskich okazów jest jego lokalizacja typowa - masyw alkaliczny Darai-Pioz w Górach Ałajskich w Tadżykistanie. Jest to jedno z najsłynniejszych na świecie stanowisk rzadkich minerałów.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dużymi, dobrze uformowanymi, kompletnymi "gwiazdami" lub promienistymi agregatami. Ważny jest intensywny, brązowy kolor i dobry połysk. Atrakcyjność podnosi kontrast z jasną skałą macierzystą (np. z albitem lub nefelinem) oraz obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedynym miejscem na świecie, z którego pochodzą okazy interesujące dla kolekcjonerów, jest masyw Darai-Pioz w Tadżykistanie. Okazy z tej lokalizacji są uważane za klasyki i wzorce dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych, które mogłyby zniszczyć delikatne blaszki. ## Czego unikać Minerał jest bardzo kruchy i ma doskonałą łupliwość, dlatego należy chronić go przed uderzeniami, upadkami i zarysowaniem przez twardsze minerały. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi środkami chemicznymi. Ze względu na jego kruchość, wszelkie próby obróbki są wysoce ryzykowne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, z dala od minerałów o większej twardości. Należy chronić go przed kurzem, który może gromadzić się między blaszkami agregatów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej