Kupletskite

Wzór chemiczny: K<sub>2</sub>NaMn<sup>2+</sup><sub>7</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>)<sub>2</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub>F

Kupletskit to rzadki minerał z grupy astrofyllitu, tworzący brązowe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy o charakterystycznym, brązowozłotym pleochroizmie.

## Charakterystyka Kupletskit jest złożonym krzemianem należącym do grupy astrofyllitu. Tworzy charakterystyczne, cienkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zebrane w promieniste lub gwiaździste agregaty. Rzadziej występuje w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów. Jego wygląd jest bardzo podobny do astrofyllitu, z którym jest blisko spokrewniony, lecz zawiera dominujący mangan zamiast żelaza. ## Właściwości fizyczne Kryształy kupletskitu są kruche i wykazują doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzielą się na cienkie blaszki. Połysk jest metaliczny do perłowego, szczególnie widoczny na płaszczyznach łupliwości. Minerał jest nieprzezroczysty lub przeświecający w cienkich odłamkach. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 3-4, a gęstość waha się od 3,28 do 3,41 g/cm³. ## Barwy i odmiany Kupletskit ma barwę od brązowej, przez czerwonobrązową, do niemal czarnej. Cechą charakterystyczną jest silny pleochroizm, czyli zmiana barwy w zależności od kierunku obserwacji, od brązowozłotej i żółtej do czerwonobrązowej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, choć jego skład chemiczny może wykazywać pewne wahania, np. zawartość niobu (kupletskit-(Nb)). ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1956 roku przez radziecką mineralog Elzę I. Siemionow. Nazwa upamiętnia Borisa M. Kupletskiego (1894-1964) i jego żonę, Elzę-Rebekę W. Kupletską-Popową (1892-1974), rosyjskich geologów i petrografów, badaczy skał alkalicznych Półwyspu Kolskiego, gdzie minerał ten został odkryty. ## Zastosowania Kupletskit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany ze względu na swoje atrakcyjne, gwiaździste agregaty i rzadkość występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Sub-metallic to pearly
Rysa
Yellowish brown
Gęstość
3.28-3.41
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kupletskit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie - cienkich, listewkowych kryształach tworzących promieniste lub gwiaździste skupienia. Kluczową cechą jest jego brązowa do czerwonobrązowej barwa i silny, złocistobrązowy pleochroizm widoczny pod światłem. Doskonała łupliwość w jednym kierunku, powodująca rozdzielanie się na blaszki, jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Kupletskit jest wizualnie niemal identyczny z astrofyllitem. Odróżnienie tych dwóch minerałów bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) jest praktycznie niemożliwe. Kupletskit zawiera mangan jako dominujący pierwiastek, podczas gdy w astrofyllicie dominuje żelazo. Astrofyllit ma zazwyczaj bardziej brązowozłoty, mosiężny odcień, a kupletskit bywa nieco ciemniejszy, bardziej czerwonobrązowy, ale nie jest to regułą. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe lub listewkowe, wydłużone w jednym kierunku. Najczęściej tworzą promieniste, gwiaździste lub wachlarzowate agregaty, wrośnięte w skałę macierzystą (najczęściej nefelin lub albit). Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Kupletskit jest minerałem typowym dla alkalicznych kompleksów magmowych, zwłaszcza nefelinowych sjenitów i związanych z nimi pegmatytów. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy, w środowisku bogatym w pierwiastki takie jak mangan, tytan, cyrkon i niob. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Do jego najczęstszych asocjacji należą: nefelin, mikroklin, albit, eudialit, lorenzenit, lamonosowit, murmanit, egiryn i arfvedsonit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje kupletskitu znajdują się w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim w Rosji (masywy Chibin i Łowoziera), gdzie został odkryty. Znaczące okazy pochodzą również z Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada) oraz z kompleksu Ilimaussaq na Grenlandii. Wystąpienia odnotowano także w Norwegii i USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dużymi, dobrze uformowanymi, gwiaździstymi lub promienistymi agregatami kupletskitu, silnie kontrastującymi z jasnym tłem skały macierzystej (np. białym albitem lub nefelinem). Wysoko oceniane są również okazy z wyraźnymi, pojedynczymi kryształami o dobrym połysku. Wielkość agregatów, intensywność barwy oraz brak uszkodzeń mechanicznych znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy kupletskitu pochodzą z dwóch głównych rejonów: Półwyspu Kolskiego w Rosji (zwłaszcza z masywu Łowoziera) oraz z kamieniołomu Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Okazy z Kanady często charakteryzują się wyjątkowo dobrze zdefiniowanymi kryształami i bogatymi asocjacjami mineralnymi.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kupletskitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Unikać mycia w wodzie, zwłaszcza z detergentami, ponieważ woda może wnikać w szczeliny łupliwości i osłabiać strukturę agregatów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i silnymi zasadami. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia oraz zginanie - jego blaszki łatwo się odłamują. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy kupletskitu, zwłaszcza te z delikatnymi, promienistymi agregatami, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach kolekcjonerskich, wyłożonych miękkim materiałem. Chronić przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Nie należy umieszczać na nim innych minerałów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej