Kupčíkite

Wzór chemiczny: Cu<sub>3.4</sub>Fe<sub>0.6</sub>Bi<sub>5</sub>S<sub>10</sub>

Kupčíkit jest rzadkim siarczkiem miedzi, żelaza i bizmutu, tworzącym igiełkowe kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Kupčíkit to minerał z gromady siarczków, należący do grupy hodruszytu. Występuje w postaci wydłużonych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które często tworzą promieniste lub splątane agregaty. Pojedyncze kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i czarną rysą. Jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3.5. Jest minerałem kruchym. ## Barwy i odmiany Kupčíkit ma barwę od stalowoszarej do czarnej. Niektóre okazy mogą wykazywać delikatny brązowy lub tęczowy nalot powierzchniowy, będący efektem utleniania. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje profesora Vladimíra Kupčíka (1934-2022), krystalografa z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy), za jego wkład w krystalochemię siarczków i siarkosoli bizmutu. Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2001 roku, a jego odkrycie opisano w 2002 roku na podstawie okazów ze Słowacji i Czech. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, kupčíkit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
6.45
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kupčíkit jest rozpoznawany na podstawie swojej charakterystycznej formy - cienkich, igiełkowych lub listewkowych kryształów o stalowoszarej barwie i metalicznym połysku. Tworzy on często splątane lub promieniste agregaty. Kluczowe jest również jego współwystępowanie z innymi siarczkami i siarkosolami bizmutu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi igiełkowymi siarkosolami bizmutu, takimi jak bizmutynit, aikinit czy emplektyt. Ostateczne odróżnienie od tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD), ponieważ wizualnie są one bardzo podobne. ## Formy kryształów Kryształy są silnie wydłużone, igiełkowe, listewkowe, często z widocznym podłużnym prążkowaniem. Zazwyczaj występują w formie splątanych skupień, promienistych agregatów lub chaotycznie ułożonych igieł narosłych na innych minerałach, głównie na kwarcu.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał pochodzenia hydrotermalnego, tworzący się w żyłach kruszcowych. Powstaje w średnich i niskich temperaturach w paragenezie z innymi siarczkami i siarkosolami bizmutu, miedzi i ołowiu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z bizmutynitem, emplektytem, hodruszytem, chalkopirytem, pirytem, kwarcem, a także z bizmutem rodzimym. W zależności od lokalizacji, mogą mu towarzyszyć również inne rzadkie siarkosole. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to: - **Słowacja**: Ľubietová (Libethen), w szczególności złoże Podlipa, gdzie został odkryty (miejsce typowe). - **Czechy**: Horní Slavkov (Schlaggenwald) w Lesie Sławkowskim. - **Japonia**: Kopalnia Ikuno w prefekturze Hyōgo na wyspie Honsiu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami igiełkowymi. Wysoko oceniane są bogate, promieniste agregaty lub gęste skupienia igieł na kontrastującym podłożu, najczęściej na białym kwarcu. Istotna jest również wielkość kryształów - okazy z igłami przekraczającymi kilka milimetrów są rzadkością. Czystość okazu i brak uszkodzeń mechanicznych są kluczowe. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli z Ľubietovej na Słowacji, mają największą wartość historyczną i naukową. Na rynku kolekcjonerskim pojawiają się również egzemplarze z czeskiego Horní Slavkova oraz japońskiej kopalni Ikuno, które są równie poszukiwane przez specjalistów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Nie zaleca się stosowania wody ani żadnych środków chemicznych, które mogłyby wejść w reakcję z siarczkami i spowodować ich utlenianie lub uszkodzenie. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami, detergentami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wilgoć, która może prowadzić do jego powolnego utleniania i powstawania nalotów. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i gwałtownymi jej zmianami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w szczelnie zamykanych pudełkach typu "membrane box" lub w klaserach z dala od wilgoci. Ograniczenie dostępu powietrza spowolni procesy utleniania i pozwoli zachować naturalny połysk minerału.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej