Kullerudite
Wzór chemiczny: NiSe<sub>2</sub>
Kullerydyt to rzadki selenek niklu o metalicznym połysku, występujący w niskotemperaturowych utworach hydrotermalnych.
Opis
## Charakterystyka Kullerydyt jest minerałem z grupy siarczków, chemicznie klasyfikowanym jako selenek niklu. Zazwyczaj tworzy niewielkie, nieregularne ziarna lub masywne skupienia wrosłe w skałę macierzystą. Rzadko obserwuje się go w formie słabo wykształconych kryształów. Ma charakterystyczny metaliczny połysk i jest całkowicie nieprzezroczysty. Jego barwa w świeżym przełamie jest cynowobiała do stalowoszarej, często z żółtawym lub różowawym odcieniem. Na zwietrzałych powierzchniach może pokrywać się ciemniejszym nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się stosunkowo dużą twardością w klasie selenków, wynoszącą 5,5-6,5 w skali Mohsa, co jest porównywalne z twardością pirytu. Ma dużą gęstość, około 6,86 g/cm³. Połysk jest silnie metaliczny, a rysa ma kolor szarawo-czarny. ## Barwy i odmiany Kullerydyt występuje w jednolitych barwach: cynowobiałej, stalowoszarej, niekiedy z delikatnym żółtawym lub różowawym zabarwieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1964 roku na podstawie materiału z kopalni niklu Flaad w Evje (Norwegia). Jego nazwa upamiętnia Gunnara Kulleruda (1921–1989), norwesko-amerykańskiego geochemika i petrologa eksperymentalnego, który wniósł znaczący wkład w badania systemów siarczkowych i selenkowych w Carnegie Institution for Science w Waszyngtonie. ## Zastosowania Kullerydyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kullerydyt rozpoznaje się na podstawie jego metalicznego połysku, cynowobiałej lub stalowoszarej barwy, dużej gęstości oraz stosunkowo wysokiej twardości jak na selenek. Kluczowym wskaźnikiem jest jego parageneza- współwystępowanie z innymi, często rzadkimi selenkami w specyficznym środowisku hydrotermalnym. ## Odróżnianie od podobnych Minerał ten może być mylony z innymi metalicznymi siarczkami i selenkami, takimi jak penroseit ((Ni,Co,Cu)Se₂), który ma bardzo podobny wygląd, ale jest rzadszy i często zawiera kobalt. Od pirytu odróżnia go nieco inna barwa (piryt jest mosiężnożółty) i środowisko występowania. Pewna identyfikacja jest trudna bez zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna w mikrosondzie elektronowej (EDS/WDS). ## Formy kryształów Kullerydyt krystalizuje w układzie rombowym. Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie. Najczęściej występuje w postaci anhedralnych (nieregularnych) ziaren, skupień ziarnistych lub jako masywne wypełnienia, silnie zrośnięte z innymi minerałami.
Środowisko geologiczne
## Geneza Kullerydyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, tworzącym się w warunkach niskich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych, gdzie wytrąca się z roztworów bogatych w selen i nikiel. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często występuje w towarzystwie innych selenków, takich jak klausthalit, tymannit, umangit, klokmannit, berzelianit, eukairyt i penroseit. Współwystępuje także z uraninitem, hematytem, kalcytem i selenm rodzimym. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska kullerydytu na świecie są nieliczne. Poza lokalizacją typową w kopalni Flaad w Evje (Norwegia), minerał ten został zidentyfikowany w złożach selenkowych w Pacajake (Boliwia), w rejonie Sierra de Cacho (Argentyna), w kopalni Shinkolobwe (Demokratyczna Republika Konga) oraz w rejonie jeziora Beaverlodge w Saskatchewan (Kanada).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska okazów kullerydytu zależy przede wszystkim od jego obfitości w próbce oraz asocjacji z innymi rzadkimi minerałami selenkowymi. Najbardziej cenione są bogate, masywne skupienia, a także okazy z dobrze widocznymi, choćby i niewielkimi, skupieniami krystalicznymi. Duże znaczenie ma również pochodzenie okazu, przy czym próbki z lokalizacji typowej (Norwegia) oraz klasycznych stanowisk w Boliwii i Argentynie są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych i cenionych przez kolekcjonerów lokalizacji należą historyczne stanowiska w Norwegii (Evje), Boliwii (Pacajake) i Argentynie (Sierra de Cacho), skąd pochodzą bogate paragenezy selenków.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy kullerydytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Kontakt z wodą powinien być ograniczony do minimum- jeśli jest konieczny, należy użyć wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich środków chemicznych, a w szczególności kwasów, które mogą reagować z minerałem. Kullerydyt jako selenek jest podatny na utlenianie, dlatego trzeba chronić go przed długotrwałym działaniem wilgoci i powietrza, które mogą powodować jego matowienie i powstawanie nalotów. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach lub gablotach z kontrolowaną wilgotnością. Pozwoli to zachować jego naturalny połysk i zapobiegnie procesom utleniania.