Kroupaite

Wzór chemiczny: KPb<sup>2+</sup><sub>0.5</sub>[(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>8</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>10</sub>]·10H<sub>2</sub>O

Kroupait to bardzo rzadki, wtórny minerał uranylu, wyróżniający się intensywnie żółtą barwą i występowaniem w postaci mikroskopijnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Kroupait jest uwodnionym wodorotlenkiem uranylu, potasu i ołowiu, należącym do grupy minerałów wtórnych powstających w strefach utleniania złóż uranu. Tworzy charakterystyczne, mikroskopijne kryształy o pokroju igiełkowym lub listewkowym, które często formują promieniste lub splątane agregaty. Ze względu na swój skład chemiczny, minerał ten jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy kroupaitu są niezwykle małe i kruche. Minerał charakteryzuje się intensywnym, żółtym kolorem i szklistym połyskiem. Jego twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie określone ze względu na niewielkie rozmiary i rzadkość występowania próbek. ## Barwy i odmiany Kroupait występuje w odcieniach od jasnożółtego do złocistożółtego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 2017 roku przez zespół mineralogów (Plášil et al.) na podstawie próbek pochodzących z kopalni Svornost w Jáchymovie w Czechach. Jego nazwa honoruje Jiříego "George" Kroupę (1921–2014), czeskiego chemika i mineraloga amatora, który zebrał pierwsze próbki tego minerału w latach 90. XX wieku. ## Zastosowania Kroupait, jako minerał ekstremalnie rzadki i występujący w mikroskopijnych ilościach, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma wyłącznie znaczenie naukowe i jest obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Łupliwość
Doskonała według {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kroupait jest rozpoznawany na podstawie charakterystycznej formy kryształów - drobnych, igiełkowych lub listewkowych, tworzących promieniste skupienia. Intensywnie żółta barwa i silna radioaktywność są kluczowymi cechami. Ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana czy dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami uranylu o podobnej barwie i formie, takimi jak becquerelit, schoepit czy studtit. Odróżnienie gołym okiem jest praktycznie niemożliwe. Kroupait wyróżnia się unikalnym składem chemicznym (obecność potasu i ołowiu) oraz specyficznymi parametrami krystalograficznymi, co pozwala na jego identyfikację w warunkach laboratoryjnych. ## Formy kryształów Tworzy bardzo drobne, igiełkowe kryształy, wydłużone wzdłuż osi [010], często spłaszczone. Kryształy te łączą się w promieniste, gwiaździste lub splątane agregaty, a także tworzą naskorupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Kroupait jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów wietrzenia i utleniania pierwotnych rud uranu (głównie uraninitu) w obecności roztworów bogatych w potas i ołów. Tworzy się w warunkach niskotemperaturowych w obrębie strefy utlenienia złóż hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów uranu. W lokalizacji typowej (Jáchymov) stwierdzono jego współwystępowanie z becquerelitem, schoepitem, fourmarierytem, curitem, kasolitem, anglesitem, a także z uraninitem jako minerałem pierwotnym. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania kroupaitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Svornost w Jáchymovie, w regionie Karlowe Wary w Czechach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazu zależy od bogactwa i wykształcenia agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są próbki z wyraźnymi, promienistymi skupieniami igiełkowych kryształów, dobrze kontrastującymi ze skałą macierzystą. Wielkość kryształów jest mikroskopijna, więc ocenia się głównie estetykę całego agregatu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kroupaitu jest kopalnia Svornost w Jáchymovie (Czechy). Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie rzadki i poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów kroupaitu zasadniczo się nie czyści ze względu na ich ekstremalną delikatność i radioaktywność. Jakakolwiek próba czyszczenia mechanicznego (np. szczoteczką) nieuchronnie zniszczy mikroskopijne kryształy. Pył można usuwać wyłącznie za pomocą gruszki fotograficznej lub sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury. Jako minerał uranylowy, może być wrażliwy na długotrwałą ekspozycję na światło słoneczne. Ze względu na radioaktywność, należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, wdychania pyłu i przechowywania w miejscach stałego przebywania ludzi. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnych, ołowianych lub wykonanych z grubego akrylu pojemnikach (tzw. perky box), które ograniczają emisję promieniowania. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany międzynarodowym symbolem radioaktywności. Przechowywać w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej