Kotulskite

Wzór chemiczny: Pd(Te,Bi)<sub>2-x</sub> (x ≈ 0.4)

Kotulskit to rzadki telluro-bizmutek palladu, występujący w postaci mikroskopijnych ziaren o metalicznym połysku w złożach siarczkowych.

## Charakterystyka Kotulskit jest minerałem z grupy siarczków, choć chemicznie jest tellurkiem i bizmutkiem palladu. Zazwyczaj tworzy bardzo małe, nieregularne ziarna, które rzadko przekraczają ułamki milimetra. Z tego powodu nie tworzy okazów makroskopowych i jest badany głównie w postaci wypolerowanych zgładów pod mikroskopem. W świetle odbitym ma kremowobiałą barwę, często z żółtawym lub różowawym odcieniem i charakteryzuje się wysokim, metalicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty. Ma stosunkowo niską twardość, wynoszącą 2,5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest dość miękki. Jego gęstość jest natomiast bardzo wysoka i wynosi około 9,3 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających metale ciężkie, takie jak pallad. ## Barwy i odmiany Kotulskit ma stałą, charakterystyczną barwę kremowobiałą, niekiedy z delikatnym żółtawym odcieniem. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada nazw handlowych. Jego skład chemiczny może się nieznacznie wahać pod względem stosunku telluru do bizmutu. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1963 roku przez A. D. Genkina, I. V. Murav'evą i N. N. Znamenskiego. Nazwa kotulskit została nadana na cześć Vladimira Klementevicha Kotulsky'ego (1879-1951), rosyjskiego geologa i badacza złóż rud siarczkowych, w tym złóż rejonu Norylska, gdzie minerał ten został odkryty. ## Zastosowania Kotulskit, jako minerał palladu, jest podrzędnym składnikiem rud tego metalu. Nie jest eksploatowany samodzielnie, lecz jego obecność ma znaczenie naukowe i prospekcyjne przy badaniu złóż metali z grupy platynowców. Jest obiektem zainteresowania głównie w badaniach mineralogicznych i geologicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
9.3
Łupliwość
None
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja kotulskitu w warunkach terenowych lub w kolekcji bez specjalistycznego sprzętu jest niemożliwa ze względu na jego mikroskopijne rozmiary. Pod mikroskopem kruszcowym (w świetle odbitym) rozpoznaje się go po kremowobiałej barwie z żółtawym odcieniem, silnym metalicznym połysku i wysokiej reflektancji. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej, najczęściej przy użyciu mikrosondy elektronowej. ## Odróżnianie od podobnych Kotulskit jest niezwykle trudny do odróżnienia od innych jasnych tellurków i bizmutków metali z grupy platynowców, takich jak merenskyit, moncheit, sobolevskit czy froodyt. Wszystkie te minerały mają podobny wygląd i występują w tych samych paragenezach. Rozróżnienie opiera się wyłącznie na precyzyjnej analizie składu chemicznego. ## Formy kryształów Kotulskit najczęściej występuje w postaci anhedralnych (nieregularnych) ziaren. Czasami tworzy niewielkie agregaty o budowie ziarnistej lub blaskowej, często w zrostach z innymi minerałami platynowców.

Środowisko występowania

## Geneza Kotulskit jest minerałem pochodzenia magmowego. Krystalizuje w późnych etapach różnicowania magmy w dużych, warstwowych intruzjach skał maficznych i ultramaficznych. Jego powstanie jest ściśle związane z koncentracją siarczków miedzi, niklu i żelaza, w których rozpuszczone są metale z grupy platynowców. ## Asocjacje mineralne Minerał ten niemal zawsze współwystępuje z innymi minerałami kruszcowymi. Do jego najczęstszych asocjacji należą siarczki metali nieszlachetnych (chalkopiryt, pentlandyt, pirotyn) oraz inne minerały platynowców, takie jak moncheit, merenskyit, sobolevskit, a także rodzime złoto i srebro. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje kotulskitu to złoża miedziowo-niklowe w rejonie Norylska (Tałnach, Oktiabrskoje) na Syberii w Rosji. Znany jest również z kompleksu Bushveld w Republice Południowej Afryki, kompleksu Stillwater w Montanie (USA) oraz z rejonu Sudbury w Kanadzie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów kotulskitu, które są dostępne wyłącznie w formie preparatów mikroskopowych, ocenia się na podstawie innych kryteriów niż w przypadku minerałów gabinetowych. Najważniejsza jest wielkość i "czystość" (brak spękań i zanieczyszczeń) analizowanego ziarna, bogactwo paragenezy (obecność innych rzadkich minerałów w bezpośrednim sąsiedztwie) oraz precyzyjne udokumentowanie lokalizacji. Wartość jest czysto naukowa i kolekcjonerska w wąskim tego słowa znaczeniu. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez specjalistyczne kolekcje naukowe są okazy (zgłady) pochodzące z klasycznych lokalizacji, zwłaszcza z rejonu Norylska w Rosji, skąd minerał ten został po raz pierwszy opisany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kotulskitu to zazwyczaj mikroskopijne wrostki w innych minerałach, często w formie wypolerowanych zgładów lub preparatów mikroskopowych. Czyszczenie w tradycyjnym sensie nie jest konieczne ani możliwe. Zgłady można przecierać bardzo delikatnie miękką, bezpyłową ściereczką, aby usunąć kurz. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z materiałami ściernymi, które mogą porysować miękką powierzchnię minerału i otaczającej go osnowy. Należy również unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami. ## Przechowywanie Preparaty mikroskopowe i zgłady z kotulskitem najlepiej przechowywać w specjalnych pudełkach na preparaty (tzw. micro-mount box), aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej