Koktaite

Wzór chemiczny: (N<sup>3-</sup>H<sub>4</sub>)<sub>2</sub>Ca(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·H<sub>2</sub>O

Koktait to rzadki, bezbarwny lub biały siarczan amonowo-wapniowy, tworzący drobne, igiełkowe kryształy i naloty.

## Charakterystyka Koktait jest uwodnionym siarczanem amonu i wapnia. Występuje najczęściej w postaci bardzo drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które tworzą skupienia promieniste, powłoki, naloty lub wykwity. Poszczególne kryształy są zazwyczaj mikroskopijnej wielkości i rzadko przekraczają 1 mm długości. Ze względu na swoją naturę jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Kryształy koktaitu charakteryzują się szklistym połyskiem. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5, a gęstość waha się między 2.14 a 2.15 g/cm³. ## Barwy i odmiany Koktait jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalni lignitu w Žeravice na Morawach (Czechy) i opisany po raz pierwszy w 1948 roku przez czeskich mineralogów Jaroslava Koktę i Josefa Sekaninę. Nazwa honoruje Jaroslava Koktę (1904-1970), chemika z Uniwersytetu Masaryka w Brnie, który jako pierwszy przeprowadził analizę chemiczną nowej substancji. ## Zastosowania Koktait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.14-2.15
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Koktait rozpoznaje się na podstawie jego typowych form występowania - drobnych, igiełkowych kryształów tworzących naloty i wykwity. Charakterystyczne jest również jego środowisko powstawania, czyli hałdy i zwałowiska kopalni węgla brunatnego. Rozpuszczalność w wodzie jest ważną cechą diagnostyczną. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi siarczanami wtórnymi występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak gips czy mascagnit. Od gipsu odróżnia go znacznie większa delikatność i forma występowania (rzadko tworzy tak duże kryształy). Od mascagnitu, który jest siarczanem amonu, można go odróżnić testami chemicznymi na obecność wapnia. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, igiełkowe lub listewkowe, wydłużone zgodnie z jedną osią. Tworzą skupienia promieniste, wachlarzowate, a także powłoki i skorupy na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Koktait jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów poeksploatacyjnych. Tworzy się na hałdach i zwałowiskach kopalni węgla brunatnego (lignitu) lub węgla kamiennego. Jego geneza wiąże się z reakcją wód przesiąkających przez skały, które wypłukują siarczany (powstałe z utleniania pirytu) oraz amoniak (pochodzący z rozkładu materii organicznej w węglu). Wody te, reagując ze skałami zawierającymi wapń (np. marglami), prowadzą do krystalizacji koktaitu w warunkach niskiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z gipsem, epsomitem, mascagnitem, siarką rodzimą oraz tschermigitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko to Žeravice na Morawach w Czechach. Minerał ten znajdowano również w innych kopalniach węgla, m.in. w Pécs na Węgrzech oraz w kilku miejscach w Niemczech (np. w Saksonii).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazu zależy przede wszystkim od bogactwa i obfitości nalotów koktaitu na matrycy skalnej. Cenione są próbki z dobrze widocznymi, gęstymi skupieniami igiełkowych kryształów. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, czystość i pojedyncze formy nie są głównym kryterium. Ważna jest estetyka całej próbki i kontrast z podłożem. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - Žeravice w Czechach. Okazy z innych potwierdzonych stanowisk, jak Pécs na Węgrzech, są również cenione ze względu na rzadkość minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy koktaitu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Najbezpieczniej jest usuwać kurz za pomocą miękkiego pędzelka lub ostrożnie używając gruszki fotograficznej (dmuchawki). ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić kryształy. Minerał jest wrażliwy na wilgoć, dlatego nie powinien być przechowywany w wilgotnych warunkach. Należy go również chronić przed wszelkimi chemikaliami i wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów koktaitu w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "perky box") z dala od źródeł wilgoci i kurzu. Ze względu na kruchość, należy unikać wibracji i wstrząsów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej