Kladnoite

Wzór chemiczny: C₆H₄(CO)₂NH

Kladnoit to rzadki minerał organiczny - naturalnie występująca forma ftalimidu, znajdowany w płonących hałdach kopalnianych.

## Charakterystyka Kladnoit jest minerałem organicznym, stanowiącym naturalnie występującą formę ftalimidu. Tworzy bezbarwne do bladożółtych, drobne, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które zazwyczaj występują w postaci nalotów, skupień i cienkich skorup na skałach. Jest jednym z nielicznych znanych minerałów organicznych, a jego występowanie jest ściśle związane z działalnością człowieka, w szczególności z pożarami hałd węgla kamiennego. ## Właściwości fizyczne Kryształy kladnoitu są bardzo miękkie i lekkie. Charakteryzują się szklistym połyskiem i są przezroczyste do przeświecających. Ze względu na swoją naturę i niewielkie rozmiary kryształów, jest minerałem niezwykle delikatnym. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj bezbarwny, biały lub bladożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Kladnoit został po raz pierwszy opisany w 1942 roku przez czeskich mineralogów Radima Nováčka i Josefa V. Kašpara. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - płonącej hałdy kopalni węgla kamiennego Schoeller w pobliżu miasta Kladno w Czechach. Jest to jego lokalizacja typowa. ## Zastosowania Kladnoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako przykład rzadkiego minerału organicznego powstałego w specyficznych, antropogenicznych warunkach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1-2
Barwa: Yellow, white, colourless
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 0
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kladnoit rozpoznaje się głównie na podstawie miejsca występowania - występuje niemal wyłącznie w strefach ekshalacji gazów na płonących hałdach kopalnianych. Charakterystyczne są drobne, bezbarwne lub żółtawe, tabliczkowe kryształki o szklistym połysku, tworzące naloty. Jest bardzo miękki i lekki. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami organicznymi występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak salmiak (chlorek amonu) czy siarka rodzima. Salmiak ma jednak inny, słony smak i często tworzy dendrytyczne agregaty. Siarka ma intensywnie żółtą barwę i charakterystyczny zapach po podgrzaniu. Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych. ## Formy kryształów Kladnoit krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc bardzo małe, cienkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy. Najczęściej występuje w formie drobnoziarnistych skupień, nalotów i cienkich skorup na fragmentach przepalonych skał.

Środowisko występowania

## Geneza Kladnoit jest minerałem wtórnym o genezie antropogenicznej. Powstaje w wyniku sublimacji i resublimacji gazów wulkanicznych (fumaroli) na płonących hałdach węgla kamiennego. Tworzy się w strefach o temperaturze od 50 do 150°C w wyniku reakcji amoniaku z bezwodnikiem ftalowym, które są produktami termicznego rozkładu materii organicznej zawartej w węglu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla środowiska płonących hałd, takimi jak siarka rodzima, salmiak, realgar i aurypigment. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału znajdują się w Czechach, w rejonie Kladna (kopalnia Schoeller) i Radvanic (Ostrava). Znany jest również z płonących hałd w Pensylwanii (USA), w okolicach Świętochłowic i Radlina w Polsce, a także z kilku miejsc w Niemczech (np. kopalnia Anna w Alsdorfie).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z bogatymi, dobrze widocznymi nalotami krystalicznymi na stabilnym podłożu (matriksie). Ważna jest wielkość i obfitość kryształów, chociaż rzadko przekraczają one milimetr. Okazy z lokalizacji typowej (Kladno, Czechy) lub z dobrze udokumentowanych stanowisk mają wyższą wartość. Czystość i brak uszkodzeń delikatnych kryształów są kluczowe. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z hałd w Kladnie i Ostrawie w Czechach. Coraz częściej na rynku pojawiają się także materiały z płonących hałd w Polsce (Górny Śląsk) oraz z Pensylwanii w USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów kladnoitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Ze względu na jego rozpuszczalność w wodzie i dużą delikatność, jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie miękkiego pędzelka lub ostrożne zdmuchnięcie sprężonym powietrzem z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, alkoholem i innymi rozpuszczalnikami. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego sublimację (przejście ze stanu stałego w gazowy). Należy chronić go przed wilgocią i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. ## Przechowywanie Okazy kladnoitu należy przechowywać w suchych warunkach, najlepiej w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "membrane box" lub w pudełkach z pochłaniaczem wilgoci). Przechowywanie w stabilnej temperaturze pokojowej, z dala od źródeł ciepła i światła, jest kluczowe dla zachowania okazów w dobrym stanie.