Kitkaite
Wzór chemiczny: NiTeSe
Kitkait to bardzo rzadki selenek-tellurek niklu, występujący w postaci mikroskopijnych, metalicznych ziaren w złożach hydrotermalnych.
Opis
## Charakterystyka Kitkait jest niezwykle rzadkim minerałem z grupy siarczków, klasyfikowanym jako selenek-tellurek niklu. Występuje w postaci bardzo małych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren lub heksagonalnych płytek, których rozmiar rzadko przekracza ułamki milimetra. Z tego powodu jest minerałem dostępnym niemal wyłącznie dla kolekcjonerów mikrominerałów i instytucji naukowych. Jego identyfikacja jest możliwa tylko przy użyciu zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikroskopia elektronowa z mikroanalizą rentgenowską (SEM-EDS). ## Właściwości fizyczne Minerał jest nieprzezroczysty i charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jego gęstość jest wysoka i wynosi 8,18 g/cm³. Ze względu na mikroskopijną wielkość ziaren, inne właściwości fizyczne, takie jak twardość, są trudne do precyzyjnego zmierzenia standardowymi metodami. ## Barwy i odmiany Kitkait ma barwę od kremowobiałej do szarobiałej, czasem z delikatnym, żółtawym odcieniem. W świetle odbitym pod mikroskopem jego barwa jest wyraźnie kremowa. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1965 roku przez T. A. Häkli, Y. Vuorelainena i T. G. Sahamę. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia w pobliżu rzeki Kitka w gminie Kuusamo w Finlandii, gdzie znaleziono go w skale ultramaficznej. ## Zastosowania Kitkait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt badań naukowych i zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja kitkaitu w warunkach amatorskich jest niemożliwa. Rozpoznanie opiera się na analizie chemicznej składu (stosunek niklu, selenu i telluru) w warunkach laboratoryjnych. Wstępną wskazówką może być jego występowanie w towarzystwie innych rzadkich selenków i tellurków w specyficznym środowisku geologicznym. ## Odróżnianie od podobnych Kitkait jest wizualnie nieodróżnialny od wielu innych rzadkich minerałów o metalicznym połysku, takich jak sederholmit, mäkinenit, klausthalit czy inne tellurki i selenki niklu. Pewne rozróżnienie wymaga analizy ilościowej składu pierwiastkowego. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy nieregularne, mikroskopijne ziarna wrosśnięte w inne minerały. Rzadziej obserwuje się drobne, sześcioboczne (heksagonalne) blaszki lub płytki.
Środowisko geologiczne
## Geneza Kitkait jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w warunkach niskich temperatur. Powstaje w żyłach kalcytowo-uraninitowych przecinających skały metamorficzne lub w obrębie zróżnicowanych intruzji maficznych i ultramaficznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi selenkami i tellurkami. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: sederholmit, wilkmanit, mäkinenit, penroseit, klausthalit, a także uraninit, kalcyt, karelianit i piryt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego bardzo rzadkiego minerału to: - Kuusamo w Finlandii (miejsce typowe). - Złoża uranu w Basenie Athabasca w prowincji Saskatchewan w Kanadzie (m.in. kopalnie Key Lake i Eagle Point). - Okręg Příbram w Czechach. - Hope's Nose w hrabstwie Devon w Anglii.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jakość okazów kitkaitu nie jest oceniana pod kątem estetyki, lecz wartości naukowej i dokumentacyjnej. Najcenniejsze są próbki, w których obecność minerału została potwierdzona analizą chemiczną. Dodatkowym atutem jest bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi selenkami i tellurkami na jednym fragmencie skały. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i najlepiej udokumentowane okazy, będące w obiegu naukowym i kolekcjonerskim, pochodzą z hydrotermalnych żył uranowych w Basenie Athabasca w Kanadzie oraz z miejsca typowego w Kuusamo w Finlandii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy kitkaitu to zazwyczaj mikroskopijne ziarna wrośnięte w skałę macierzystą. Nie wymagają one i nie powinny być poddawane czyszczeniu mechanicznemu ani chemicznemu. W razie potrzeby kurz można usunąć delikatnie sprężonym powietrzem. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą zniszczyć minerał. Jako selenek-tellurek jest podatny na utlenianie, dlatego należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. Kruche ziarna są wrażliwe na wszelkie uszkodzenia mechaniczne i ścieranie. ## Przechowywanie Okazy z kitkaitem najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pojemnikach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi.