Kenomicrolite

Wzór chemiczny: &#₉₇₂₃;₂Ta⁵⁺₂[O₄(OH)₂]&#₉₇₂₃;

Kenomikrolit to rzadki minerał z supergrupy pirochloru, będący tlenkiem tantalu, charakteryzujący się wakatem na pozycji kationu A.

## Charakterystyka Kenomikrolit jest minerałem z grupy mikrolitu, należącym do supergrupy pirochloru. Jego nazwa odnosi się do dominującego wakatu (gr. *kenos* - pusty) na pozycji A w strukturze krystalicznej oraz dominacji tantalu na pozycji B. Zazwyczaj tworzy niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o pokroju ośmiościennym, często o zmodyfikowanych ścianach. Okazy są najczęściej spotykane w postaci drobnych, rozproszonych ziaren w skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Kenomikrolit charakteryzuje się twardością w zakresie 5-6 w skali Mohsa. Ma wysoki, szklisty do żywicznego połysk. Jest minerałem kruchym, o nierównym lub muszlowym przełamie. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 6.78 g/cm³, co jest typowe dla minerałów bogatych w tantal. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w różnych barwach, najczęściej jest żółty, żółtozielony, zielonkawobrązowy do brązowego. Jego barwa zależy od domieszek pierwiastków śladowych. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa "kenomikrolit" została wprowadzona w 2010 roku przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne (IMA) w ramach rewizji nomenklatury supergrupy pirochloru. Zastąpiła ona historyczne nazwy dla mikrolitów z wakatem na pozycji A. Nazwa pochodzi od greckiego słowa *kenos* oznaczającego "pusty", co odnosi się do wakatu na pozycji kationu A, oraz odniesienia do grupy mikrolitu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, kenomikrolit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających pegmatyty i minerały supergrupy pirochloru.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-0
Barwa: pale orange
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: white
Gęstość: 5.599
Łupliwość: Imperfect/indistinct on {111}
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja kenomikrolitu w terenie jest praktycznie niemożliwa bez zaawansowanych metod analitycznych. W kolekcji można go podejrzewać na podstawie pokroju kryształów (ośmiościany), wysokiej gęstości, szklistego połysku i występowania w pegmatytach granitowych. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia dominacji tantalu i wakatu na pozycji A. ## Odróżnianie od podobnych Kenomikrolit jest wizualnie nieodróżnialny od innych minerałów z grupy mikrolitu (np. fluoromikrolitu, hydroksymikrolitu) oraz pirochloru. Różnice polegają na składzie chemicznym - dominującym kationie na pozycji A i anionie na pozycji Y. Można go również pomylić z innymi minerałami o podobnym pokroju i barwie, takimi jak granaty, cyrkon czy niektóre spinele, od których odróżnia go znacznie wyższa gęstość. ## Formy kryształów Kenomikrolit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc charakterystyczne, dobrze wykształcone kryształy w formie ośmiościanów {111}. Ściany kryształów mogą być modyfikowane przez inne formy, co nadaje im bardziej złożony wygląd. Występuje również w postaci nieregularnych ziaren i skupień anhedralnych.

Środowisko występowania

## Geneza Kenomikrolit jest minerałem pochodzenia magmowego, typowym dla pegmatytów granitowych, zwłaszcza tych o zaawansowanym stopniu frakcjonowania, bogatych w lit, cez i tantal (pegmatyty typu LCT). Powstaje w późnych stadiach krystalizacji z resztkowych, bogatych w pierwiastki rzadkie fluidów i stopów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, albit (zwłaszcza cleavelandyt), lepidolit, spodumen, elbait, beryl, kaseryt, kolumbit-(Mn) (manganokolumbit) oraz inne minerały z supergrupy pirochloru. ## Lokalizacje Kenomikrolit został zidentyfikowany w wielu pegmatytach na świecie. Do najważniejszych stanowisk należą: kopalnia Tanco w Bernic Lake, Manitoba (Kanada); pegmatyty w rejonie Minas Gerais (Brazylia); pegmatyt Varuträsk (Szwecja); kopalnia Londonderry (Australia Zachodnia) oraz liczne stanowiska w USA, m.in. w hrabstwach San Diego (Kalifornia) i Oxford (Maine).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, atrakcyjnej barwie (np. żywo żółtej lub zielonej) i silnym połysku. Ważna jest również wielkość kryształów - okazy przekraczające kilka milimetrów są rzadkością. Wysoko oceniane są kryształy osadzone na kontrastującej matrycy, np. na białym alicie lub fioletowym lepidolicie. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak kopalnia Tanco w Kanadzie, pegmatyt Varuträsk w Szwecji czy z rejonu Mawi w Afganistanie, są szczególnie poszukiwane ze względu na ich historyczne i naukowe znaczenie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kenomikrolitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia w kruchych kryształach. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na silne kwasy i zasady. Należy unikać nagłych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie. Jako minerał kruchy, jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań i uderzeń. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na małe rozmiary kryształów, idealne są pudełka typu "micromount".