Katophorite

Wzór chemiczny: NaNaCa(Mg<sub>4</sub>Al)(Si<sub>7</sub>Al)O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub>

Katoforyt to rzadki, ciemnozielony do czarnego minerał z grupy amfiboli, spotykany w skałach metamorficznych i alkalicznych skałach magmowych.

## Charakterystyka Katoforyt jest złożonym krzemianem z grupy amfiboli sodowo-wapniowych. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często zakończone spadzistymi ścianami. Występuje również w postaci skupień ziarnistych lub włóknistych agregatów. Jego barwa jest zazwyczaj ciemna, od ciemnozielonej, przez niebieskozieloną, aż do czarnej. Jest minerałem nieprzezroczystym lub jedynie przeświecającym na cienkich krawędziach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5-6 w skali Mohsa i szklistym połyskiem. Jego gęstość jest typowa dla amfiboli i wynosi około 3,24-3,49 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, krzyżującą się pod kątem około 56° i 124°, co jest cechą charakterystyczną dla całej grupy amfiboli. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami katoforytu są ciemne odcienie zieleni, niebieskozielone, brązowoczarne i czarne. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych, a zmienność koloru zależy od niewielkich różnic w składzie chemicznym, zwłaszcza zawartości żelaza i tytanu. ## Historia i nazwa Nazwa katoforyt pochodzi od greckiego słowa *κατώφορος* (katōphoros), oznaczającego "niosący w dół", co jest aluzją do jego wulkanicznego pochodzenia (występowania w skałach wylewnych). Minerał został po raz pierwszy opisany przez norweskiego mineraloga Waldemara Christofera Brøggera w 1894 roku na podstawie okazów znalezionych w Norwegii.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty
Rysa
Szara do zielonkawoszarej
Gęstość
3.24-3.49
Łupliwość
Doskonała wg {110}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Katoforyt rozpoznaje się na podstawie jego ciemnej barwy (zielonej do czarnej), pryzmatycznego pokroju kryształów oraz charakterystycznej dla amfiboli łupliwości pod kątem ~56/124°. Połysk szklisty i stosunkowo wysoka gęstość są również pomocnymi cechami. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Katoforyt jest trudny do odróżnienia od innych ciemnych amfiboli, takich jak hornblenda, arfvedsonit czy barkevikit, bez specjalistycznych badań. Hornblenda ma zazwyczaj bardziej zielonkawoczarną lub brązowoczarną barwę i występuje w szerszym zakresie skał. Arfvedsonit często wykazuje silniejszy pleochroizm w odcieniach niebieskich i zielonych. Odróżnienie od innych amfiboli sodowo-wapniowych (np. taramitu) jest niemożliwe wizualnie. ## Formy kryształów Kryształy katoforytu są najczęściej słupkowe lub pryzmatyczne, o przekroju sześciobocznym. Występuje także w formie skupień ziarnistych, włóknistych lub w postaci wrosłych ziaren w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Katoforyt jest minerałem charakterystycznym dla alkalicznych skał magmowych, takich jak nefelinowe sjenity, fonolity i karbonatyty. Powstaje również w warunkach metamorfizmu wysokiego ciśnienia, w skałach takich jak łupki glaukofanowe i eklogity, gdzie tworzy się w facji łupków niebieskich. ## Asocjacje mineralne W skałach magmowych współwystępuje z egirynem, nefelinem, albitem, arfvedsonitem i eudialitem. W skałach metamorficznych jego typowymi minerałami towarzyszącymi są glaukofan, jadeit, epidot, granat (almandyn-pirop), lawsonit i tytanit. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska katoforytu to Langesundsfjorden w Norwegii (miejsce typowe), półwysep Kola w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero), kompleks Ilimaussaq na Grenlandii oraz Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Wystąpienia w skałach metamorficznych znane są z Alp (Włochy, Austria) oraz z Kalifornii w USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostro zakończone, pojedyncze kryształy o wyraźnym połysku i intensywnej, ciemnozielonej lub czarnej barwie. Okazy, na których katoforyt jest skontrastowany z jaśniejszymi minerałami tła (np. białym albitem lub nefelinem), są szczególnie atrakcyjne. Duże, nieuszkodzone kryształy są rzadkością i osiągają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z alkalicznych pegmatytów Norwegii (Langesundsfjorden) oraz z masywów alkalicznych na Półwyspie Kola w Rosji. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie również są cenione za jakość kryształów i różnorodność asocjacji mineralnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy katoforytu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć sprężonego powietrza. Z uwagi na jego skład chemiczny, należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić okaz wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą powodować jego trawienie i zmianę wyglądu. Należy go chronić przed długotrwałą ekspozycją na wilgoć. ## Przechowywanie Katoforyt najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub klaserach, aby chronić go przed kurzem i wilgocią. Ze względu na jego umiarkowaną twardość, powinien być przechowywany oddzielnie od twardszych minerałów (np. kwarcu), aby uniknąć zarysowań.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej