Kanoite
Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>MgSi<sub>2</sub>O<sub>6</sub>
Kanoit to rzadki minerał z grupy piroksenów, będący krzemianem manganu i magnezu, charakteryzujący się różowobrązową barwą.
Opis
## Charakterystyka Kanoit jest krzemianem należącym do grupy piroksenów, stanowiąc manganowy odpowiednik enstatytu. Tworzy zazwyczaj niewielkie, pryzmatyczne kryształy o pokroju słupkowym lub krótkosłupkowym. Występuje również w formie skupień ziarnistych i masach wrośniętych w skałę. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną jest barwa, od różowobrązowej po czerwonobrązową, która wyróżnia go na tle wielu innych piroksenów. ## Właściwości fizyczne Twardość kanoitu w skali Mohsa wynosi 6, co plasuje go na równi z ortoklazem. Ma szklisty połysk i jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Gęstość waha się w przedziale 3,66-3,71 g/cm³, jest więc zauważalnie cięższy od kwarcu. ## Barwy i odmiany Dominującą i właściwie jedyną spotykaną barwą kanoitu jest różowobrązowa w różnych odcieniach, niekiedy przechodząca w czerwonobrązową. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1977 roku przez H. Kobayashiego. Jego nazwa honoruje Hiroshiego Kano (1927–2003), profesora petrologii na Uniwersytecie Akita w Japonii, w uznaniu jego wkładu w badania japońskich skał metamorficznych. ## Zastosowania Kanoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest minerałem poszukiwanym i cenionym wyłącznie przez kolekcjonerów ze względu na swoją rzadkość i charakterystyczny wygląd.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi kanoitu są jego różowobrązowa barwa, twardość (6 w skali Mohsa) oraz występowanie w paragenezie z innymi minerałami manganu. Wykazuje dobrą łupliwość, typową dla piroksenów. ## Odróżnianie od podobnych Kanoit bywa mylony z innymi różowymi lub brązowymi minerałami manganu. Od rodonitu odróżnia go inny kąt łupliwości i często bardziej brązowy odcień. Od piroksmangitu, który ma bardzo podobny skład, różni się przynależnością do innego układu krystalograficznego (kanoit jest jednoskośny, piroksmangit trójskośny). Od spessartynu (granatu) odróżnia go niższa twardość, obecność łupliwości oraz inna forma kryształów. ## Formy kryształów Krystalizuje w formie pryzmatycznych, słupkowych kryształów, często o niewielkich rozmiarach. Spotykany jest także w skupieniach ziarnistych, włóknistych lub jako masywne, bezpostaciowe agregaty w skale macierzystej.
Środowisko geologiczne
## Geneza Kanoit jest minerałem typowym dla skał metamorficznych, które przeszły metamorfizm w warunkach wysokich temperatur i ciśnień. Powstaje w bogatych w mangan złożach rudnych pochodzenia osadowego lub wulkanicznego. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak spessartyn, rodonit, piroksmangit, tefroit, a także z kwarcem i cummingtonitem. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania (lokalizacja typowa) jest kopalnia Tatehira na półwyspie Oshima (Hokkaido, Japonia). Znaczące okazy pochodzą również z Balmat w stanie Nowy Jork (USA) oraz ze złoża Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia).
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, różowobrązowej barwie i dobrej przezroczystości. Wartość okazu podnosi jego umiejscowienie na kontrastującym podłożu (np. na białym kwarcu) oraz asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. Wielkość kryształów jest również istotnym czynnikiem, gdyż duże egzemplarze są wyjątkowo rzadkie. ## Popularne stanowiska Za najbardziej klasyczne i pożądane przez kolekcjonerów uchodzą okazy z lokalizacji typowej w Japonii. Materiał z Balmat w USA jest również ceniony i częściej spotykany na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy kanoitu można czyścić za pomocą letniej wody destylowanej i miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogłyby uszkodzić okaz wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury. Jest stabilny w świetle słonecznym. ## Przechowywanie Z uwagi na twardość wynoszącą 6, kanoit powinien być przechowywany w sposób chroniący go przed zarysowaniem przez twardsze minerały, takie jak kwarc czy topaz. Najlepiej trzymać go w osobnym pudełku klaserowym lub na podstawce, z dala od innych okazów.