Julgoldite-(Fe^3+^)

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)O(OH)·H<sub>2</sub>O

Ciemnozielony do czarnego krzemian z grupy pumpellyitu, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Julgoldyt-(Fe³⁺) jest minerałem z supergrupy pumpellyitu, będącym uwodnionym krzemianem wapnia i żelaza. Jego najbardziej typową i rozpoznawalną formą są kuliste lub wachlarzowate agregaty, zbudowane z drobnych, igiełkowych lub tabliczkowych kryształów o promienistym ułożeniu. Okazy przybierają barwę od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, aż do niemal całkowicie czarnej. Połysk kryształów jest szklisty, co w połączeniu z ciemnym kolorem i specyficzną formą skupień nadaje mu atrakcyjny wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 4.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo kruchym. Ma gęstość wynoszącą około 3.59 g/cm³. Jest przeświecający w cienkich odłamkach, a grubsze fragmenty lub zbite agregaty są nieprzezroczyste. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą jest ciemna zieleń i czerń. Nazwa Julgoldyt-(Fe³⁺) wskazuje, że jest to członek grupy julgoldytu, w którym trójwartościowe żelazo (Fe³⁺) dominuje na określonej pozycji w strukturze krystalicznej. Inne minerały z tej grupy to julgoldyt-(Fe²⁺) oraz julgoldyt-(Mg). ## Historia i nazwa Nazwa "julgoldyt" została nadana na cześć Juliana Goldsmitha (1918–1999), wybitnego geochemika z Uniwersytetu w Chicago. Przyrostek -(Fe³⁺) został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA), aby odróżnić go od innych członków grupy w zależności od dominującego jonu. Minerał został formalnie opisany jako odrębny gatunek w 1971 roku. ## Zastosowania Julgoldyt-(Fe³⁺) nie ma zastosowań przemysłowych. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza okazy o dobrze wykształconych, kulistych agregatach.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Greenish-black
Gęstość
3.59
Łupliwość
Good on {001}
Przełam
Uneven, splintery
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną julgoldytu-(Fe³⁺) jest jego forma występowania: kuliste, wachlarzowate lub promieniste agregaty złożone z bardzo drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów. Ciemnozielona do czarnej barwa oraz szklisty połysk są również charakterystyczne. ## Odróżnianie od podobnych Julgoldyt-(Fe³⁺) bywa mylony z czarnym turmalinem (szerlem), który jest jednak znacznie twardszy (7-7.5 w skali Mohsa) i ma typowy dla siebie trójkątny przekrój kryształów. Można go również pomylić z egirynem, który tworzy podobne skupienia, ale najczęściej występuje w innym środowisku geologicznym (skały alkaliczne). Odróżnienie od innych minerałów z supergrupy pumpellyitu jest zazwyczaj niemożliwe bez zaawansowanych badań chemicznych. ## Formy kryształów Kryształy są najczęściej igiełkowe lub cienkotabliczkowe (listewkowe) i prawie zawsze występują w promienistych skupieniach, tworząc formy kuliste (sferolity), wachlarzowate lub snopkowe.

Środowisko występowania

## Geneza Julgoldyt-(Fe³⁺) jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych lub w warunkach metamorfizmu niskiego stopnia (facja zieleńcowa). Najczęściej spotykany jest w pęcherzach pogazowych (migdałach) i szczelinach wulkanicznych skał maficznych, takich jak bazalty i diabazy, a także w skarnach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak kalcyt, apofyllit, hematyt, kwarc oraz minerały z grupy zeolitów. W słynnych złożach manganowych Kalahari w RPA towarzyszy mu między innymi sugilit, co tworzy bardzo efektowne, poszukiwane przez kolekcjonerów asocjacje. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska, z których pochodzą okazy jakości kolekcjonerskiej, to kopalnie Wessels i N'Chwaning w rejonie Kuruman (Pola Manganowe Kalahari, RPA). Lokalizacją typową dla minerału jest kopalnia Jakobsberg w Nordmark (Filipstad, Szwecja). Występuje również w USA (np. w rejonie Franklin, New Jersey).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z kompletnymi, dobrze uformowanymi kulistymi lub wachlarzowatymi agregatami o intensywnej, ciemnej barwie i silnym połysku. Dużą wartość dodaje atrakcyjna, kontrastująca matryca, na przykład biały kalcyt. Szczególnie poszukiwane są okazy z Pól Manganowych Kalahari, gdzie julgoldyt tworzy asocjacje z fioletowym sugilitem lub innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej znane i cenione okazy pochodzą z kopalń Wessels i N'Chwaning w Południowej Afryce. Dostarczają one okazów o wyjątkowej estetyce, które stanowią standard jakości dla tego minerału na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą bezpowrotnie uszkodzić delikatne, igiełkowe kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Ze względu na stosunkowo niską twardość i kruchość, należy chronić go przed uderzeniami, upadkami i kontaktem z twardszymi minerałami, które mogą powodować zarysowania lub połamanie kryształów. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Delikatne, promieniste agregaty są szczególnie podatne na kruszenie, dlatego nie powinny być narażone na wstrząsy ani dotyk.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej