Julgoldite-(Fe^2+^)

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)(OH)<sub>2</sub>·H<sub>2</sub>O

Julgoldyt-(Fe²⁺) to rzadki krzemian z grupy pumpellyitu, tworzący ciemnozielone do czarnych, igiełkowe lub promieniste agregaty krystaliczne.

## Charakterystyka Julgoldyt-(Fe²⁺) jest minerałem należącym do grupy pumpellyitu. Tworzy charakterystyczne, drobne kryształy o pokroju igiełkowym lub listewkowym, które często układają się w promieniste, wachlarzowate lub sferulityczne agregaty. Rzadziej występuje w formie skupień włóknistych lub zbitych mas. Jego barwa jest typowo ciemnozielona, zielonoczarna do niemal czarnej, co jest związane z obecnością jonów żelaza na różnych stopniach utlenienia. Kryształy są zazwyczaj nieprzezroczyste, a jedynie na cienkich krawędziach mogą przeświecać. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4.5 w skali Mohsa i jest stosunkowo kruchy. Ma szklisty, a w skupieniach włóknistych jedwabisty połysk. Jego gęstość waha się od 3.56 do 3.61 g/cm³. Wykazuje wyraźną, dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną spotykaną barwą julgoldytu-(Fe²⁺) jest ciemna zieleń w różnych odcieniach, przechodząca w zieleń czarną aż do czerni. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "julgoldyt" została nadana w 1966 roku przez Moore'a i Ito na cześć Juliana Royce'a Goldsmitha (1918–1999), amerykańskiego mineraloga i geochemika z Uniwersytetu w Chicago. Przyrostek "-(Fe²⁺)" precyzuje, że w określonej pozycji w strukturze krystalicznej dominuje jon żelaza dwuwartościowego. Minerał został po raz pierwszy opisany na podstawie materiału ze złoża Långban w Szwecji, które jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Julgoldyt-(Fe²⁺) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjne formy krystaliczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty, Jedwabisty
Rysa
Zielonkawoszara
Gęstość
3.56-3.61
Łupliwość
Dobra wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Julgoldyt-(Fe²⁺) można rozpoznać po jego charakterystycznej ciemnozielonej do czarnej barwie oraz typowych formach występowania - promienistych lub sferulitycznych agregatach zbudowanych z drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów. Szklisty połysk i zielonkawoszara rysa są również pomocnymi cechami. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi ciemnozielonymi minerałami o podobnym pokroju, takimi jak epidot, aktynolit czy inne minerały z grupy pumpellyitu. Od epidotu odróżnia go często bardziej promienisty pokrój i nieco niższa twardość. Aktynolit tworzy raczej skupienia włókniste niż sferulityczne. Ostateczne odróżnienie od innych członków grupy pumpellyitu (np. julgoldytu-(Fe³⁺) czy pumpellyitu-(Mg)) wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). ## Formy kryształów Kryształy są wydłużone, listewkowe lub igiełkowe, zwykle bardzo małe. Najczęściej tworzą promieniste, wachlarzowate, sferulityczne lub gwiaździste agregaty. Występują także w postaci skupień włóknistych, spilśnionych lub jako masywne, zbite wypełnienia szczelin.

Środowisko występowania

## Geneza Julgoldyt-(Fe²⁺) jest minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje w szczelinach i druzach skał metamorficznych, zwłaszcza w facji zieleńcowej, a także w zmienionych skałach magmowych, takich jak bazalty czy diabazy. Może również krystalizować w późnych stadiach krystalizacji niektórych pegmatytów lub w skarnach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak apofyllit, prehnit, datolit, kalcyt, kwarc, stilbit i inne zeolity, a także z hematytem i innymi minerałami z grupy pumpellyitu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału to Långban i Jakobsberg w Värmland (Szwecja) - lokalizacja typowa. Znany jest również z kopalni Indian Queen w hrabstwie Snohomish (Waszyngton, USA), z rejonu Pune i Bombaju w Indiach (w druzach bazaltów dekańskich) oraz z kopalni Wessels w Kuruman (RPA).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi sferulitami lub promienistymi agregatami o intensywnej, ciemnozielonej barwie. Ważny jest kontrast z jasną skałą macierzystą (np. białym kalcytem lub apofyllitem). Rozmiar agregatów i brak uszkodzeń delikatnych igiełek kryształów znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji w Långban w Szwecji mają wartość historyczną. Jednak najbardziej efektowne, duże i dobrze uformowane sferulity, często kojarzone z apofyllitem i stilbitem, pochodzą z druz w bazaltach dekańskich w Indiach (okolice Pune, Nashik). Wysokiej jakości okazy znajdowano również w RPA (kopalnia Wessels).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy julgoldytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Z uwagi na jego kruchość i możliwą reaktywność, odradza się mycie w wodzie, a zwłaszcza stosowanie jakichkolwiek detergentów czy kwasów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, które mogłyby wpłynąć na jony żelaza w strukturze minerału. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkami. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom w myjkach. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy julgoldytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Ze względu na igiełkową lub włóknistą naturę kryształów, należy obchodzić się z nimi delikatnie, aby nie pokruszyć delikatnych agregatów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej