Jordisite

Wzór chemiczny: Mo<sup>4+</sup>S<sup>2-</sup><sub>2</sub>

Jordisyt to amorficzny siarczek molibdenu, będący niekrystalicznym odpowiednikiem molibdenitu i występujący w postaci ziemistych, czarnych nalotów.

## Charakterystyka Jordisyt jest siarczkiem molibdenu (IV) i stanowi jego amorficzną (niekrystaliczną) formę. W przeciwieństwie do swojego krystalicznego odpowiednika, molibdenitu, nie tworzy wykształconych kryształów. Najczęściej występuje w postaci ziemistych, proszkowych lub sadzowatych skupień, nalotów i powłok o czarnej barwie. Jego wygląd jest matowy i niepozorny, często przypomina grafit lub piroluzyt. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na swoją amorficzną naturę i występowanie w formie miękkich agregatów, precyzyjne określenie twardości jest trudne; wynosi ona od 1 do 2 w skali Mohsa. Minerał jest bardzo miękki i brudzi palce przy dotyku. Połysk jest matowy lub ziemisty. Jest nieprzezroczysty. Gęstość waha się od 4,3 do 4,9 g/cm³. ## Barwy i odmiany Jordisyt jest jednolicie czarny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. Różnice w wyglądzie wynikają głównie z tekstury skupień - od drobnoziarnistych i proszkowych po bardziej zbite, ziemiste masy. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od nazwiska Louisa Jordisa, niemieckiego chemika, który jako pierwszy zsyntetyzował koloidalny siarczek molibdenu. Jordisyt został opisany jako minerał w 1909 roku. ## Zastosowania Jordisyt, podobnie jak molibdenit, jest rudą molibdenu, jednak ze względu na rzadsze występowanie w dużych koncentracjach ma mniejsze znaczenie gospodarcze. Stanowi obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach rudnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
1-2
Połysk
Matowy
Rysa
Czarny
Gęstość
4.3-4.9
Przełam
Ziemisty
Przezroczystość
Nieprzezroczysty

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jordisyt rozpoznaje się po jego charakterystycznej, sadzowatej lub ziemistej formie, czarnej barwie i ekstremalnej miękkości (brudzi ręce). Jego matowy, pozbawiony połysku wygląd jest również cechą charakterystyczną. Występowanie w asocjacji z minerałami uranu lub w strefach utleniania złóż siarczkowych może być dodatkową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Jordisyt można pomylić z grafitem, piroluzytem lub innymi czarnymi, ziemistymi tlenkami manganu ("psylomelanem"). Od grafitu różni się nieco inną teksturą i brakiem charakterystycznego, lekko metalicznego połysku. Od tlenków manganu bywa trudny do odróżnienia bez analizy chemicznej, choć tlenki manganu są zazwyczaj twardsze i gęstsze. W przeciwieństwie do krystalicznego molibdenitu, jordisyt nie wykazuje łupliwości ani metalicznego połysku. ## Formy kryształów Jako substancja amorficzna, jordisyt nie tworzy kryształów. Występuje wyłącznie w postaci skupień ziemistych, proszkowych, sadzowatych, a także jako cienkie powłoki i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Jordisyt jest minerałem niskotemperaturowym. Powstaje w warunkach redukcyjnych, często w wyniku strącania z roztworów wodnych. Typowo tworzy się w osadach bogatych w materię organiczną, takich jak czarne łupki. Jest również spotykany w strefach redukcyjnych złóż uranowo-wanadowych w piaskowcach (typu "roll-front") oraz jako produkt wietrzenia molibdenitu w strefach utleniania złóż siarczkowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z uraninitem, coffinitą, pirytem, markasytem, ilsemanitem (wtórnym siarczanem molibdenu), gipsem, a także z substancjami bitumicznymi i materią organiczną. W złożach typu "roll-front" towarzyszy mu charakterystyczny zespół minerałów rudnych strefy redukcyjnej. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia jordisytu znane są ze złóż uranu w piaskowcach na Płaskowyżu Kolorado w USA (stany Utah, Kolorado, Arizona, Nowy Meksyk). Spotykany jest również w Niemczech (Turyngia), Czechach oraz w osadach Morza Czarnego.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska jordisytu nie leży w jego estetyce, lecz w rzadkości i znaczeniu naukowym. Najbardziej cenione są okazy, na których jordisyt tworzy wyraźne, grube warstwy lub występuje w bogatej asocjacji z innymi rzadkimi minerałami, np. dobrze wykształconymi kryształami gipsu lub minerałami uranu. Kontrast z jasną skałą macierzystą podnosi walory wizualne. Ze względu na jego naturę, czystość i "forma" nie są typowymi kryteriami oceny. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą ze złóż uranu w rejonie Grants w Nowym Meksyku oraz z hrabstwa Montrose w Kolorado, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jordisytu są ekstremalnie delikatne i miękkie. Należy unikać czyszczenia na mokro, ponieważ woda może rozmyć lub zniszczyć ziemiste agregaty. Najbezpieczniejszą metodą jest bardzo ostrożne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, a także ultradźwięków. Okazy są wrażliwe na ścieranie i nacisk - nawet dotyk palcem może pozostawić ślad i usunąć część minerału. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, wibracjami i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać trzymania go w bezpośrednim kontakcie z innymi, twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej