Johannite

Wzór chemiczny: Cu₂+(U₆+O₂)₂(S₆+O₄)₂(OH)₂·₈H₂O

Johannit to rzadki, wtórny minerał uranu, charakteryzujący się szmaragdowozieloną barwą, silną radioaktywnością i intensywną fluorescencją w świetle UV.

## Charakterystyka Johannit jest uwodnionym siarczanem uranylu i miedzi. Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zebrane w promieniste lub gwiaździste agregaty, a także w postaci nalotów i skupień ziemistych. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywny, szmaragdowozielony do jabłkowozielonego kolor. Jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Johannit jest stosunkowo miękki, o twardości 2-2.5 w skali Mohsa. Ma szklisty lub lekko perłowy połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3.32 g/cm³. Wykazuje silną, zieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko- jak i długofalowym). ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od szmaragdowozielonego i trawiastozielonego do jabłkowozielonego, rzadziej żółtozielonego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Johannit został po raz pierwszy opisany w 1830 roku przez austriackiego mineraloga Wilhelma Haidingera. Nazwa minerału została nadana na cześć arcyksięcia Jana Baptysty Habsburga-Lotaryńskiego (1782-1859), znanego jako "Arcyksiążę Jan" (Erzherzog Johann), założyciela Muzeum Joanneum w Grazu w Austrii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, johannit nie ma zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc poszukiwanym minerałem wśród kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale green
Gęstość: 3.32
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Johannit jest stosunkowo łatwy do rozpoznania na podstawie jego unikalnych cech. Kluczowe wskazówki to intensywnie szmaragdowozielony kolor, charakterystyczne formy kryształów (małe, listewkowe, często w promienistych agregatach) oraz występowanie w strefach utleniania złóż uranu. Najważniejszą cechą diagnostyczną jest silna zielona fluorescencja w świetle UV oraz wysoka radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych - **Zippeit:** Ma podobny żółtozielony kolor i również jest fluorescencyjny, ale zazwyczaj tworzy skupienia ziemiste lub bardzo drobne agregaty, rzadziej wyraźne kryształy. Johannit częściej formuje widoczne, listewkowe kryształy. - **Torbernit/Zeuneryt:** Mają podobny zielony kolor, ale tworzą charakterystyczne, kwadratowe, tabliczkowe kryształy i nie wykazują fluorescencji w świetle UV. - **Uranofan:** Zwykle ma barwę żółtą do żółtozielonej i tworzy igiełkowe kryształy w promienistych skupieniach. Jego fluorescencja jest słabsza niż u johannitu. ## Formy kryształów Kryształy johannitu są niewielkie, spłaszczone, o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, często o zarysie sześcioboku. Zazwyczaj występują w postaci promienistych lub gwiaździstych agregatów, rozet, a także jako powłoki i naloty na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Johannit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania wód zasobnych w siarczany na pierwotne minerały uranu, takie jak uraninit. Jest jednym z późniejszych minerałów krystalizujących w procesie wietrzenia, często pojawiając się jako naloty na ścianach wyrobisk górniczych w kopalniach uranu. ## Asocjacje mineralne Johannit często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. Do jego najczęstszych asocjacji należą: gips, zippeit, uranopilit, brochantyt, chalkantyt, a także pierwotny uraninit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą historyczne okazy, to Jáchymov (St. Joachimsthal) w Czechach. Inne znane lokalizacje na świecie to między innymi: - **USA:** liczne kopalnie w stanach Utah (np. Delta, Happy Jack Mine), Kolorado, Arizona i Nowy Meksyk. - **Niemcy:** kopalnie w Saksonii (Schlema-Hartenstein, Johanngeorgenstadt). - **Francja:** okolice Lodève. - **Włochy:** Val Rendena w Trydencie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy johannitu charakteryzują się dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnie szmaragdowozielonej barwie. Szczególnie poszukiwane są bogate grupy kryształów tworzące promieniste lub gwiaździste agregaty na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest kluczowa - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są rzadkością. Czystość i przezroczystość kryształów również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy z Jáchymova w Czechach są uważane za wzorcowe i osiągają wysokie ceny. Współcześnie na rynku kolekcjonerskim dominują okazy z kopalń w płaskowyżu Kolorado w USA (szczególnie ze stanu Utah), które dostarczają okazów z dobrze zdefiniowanymi kryształami. Okazy z niemieckich i francuskich lokalizacji są rzadsze i również cenione.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy johannitu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu na sucho lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić lub rozpuścić kryształy. ## Czego unikać - **Wody i wilgoci:** Johannit jest rozpuszczalny w wodzie. Należy go chronić przed wilgotnym powietrzem, a zwłaszcza przed bezpośrednim kontaktem z wodą. - **Chemikaliów:** Unikać kontaktu z kwasami i wszelkimi środkami czyszczącymi. - **Wstrząsów i tarcia:** Minerał jest bardzo miękki i kruchy, łatwo ulega uszkodzeniom mechanicznym. - **Bezpośredniego światła słonecznego:** Długotrwała ekspozycja może nieznacznie wpłynąć na kolor, chociaż głównym zagrożeniem są zmiany temperatury i wilgotności. ## Przechowywanie Johannit jest minerałem silnie radioaktywnym i wymaga specjalnych środków ostrożności. Należy go przechowywać w szczelnie zamkniętym, ołowianym lub szklanym pojemniku, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony symbolem radioaktywności. Przechowywać w suchym miejscu, z dala od miejsc częstego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów. Podczas obchodzenia się z okazem należy nosić rękawiczki i unikać wdychania pyłu.