Jedwabite

Wzór chemiczny: Fe₇Ta₃

Jedwabite to ekstremalnie rzadki minerał międzyfazowy, naturalny stop żelaza i tantalu, znajdowany wyłącznie w meteorytach.

## Charakterystyka Jedwabite jest naturalnym stopem żelaza i tantalu, należącym do minerałów międzyfazowych. Występuje w postaci mikroskopijnych, nieregularnych ziaren lub wrostków w obrębie innych minerałów, głównie w meteorytach żelaznych. Jego ziarna osiągają rozmiary do kilkudziesięciu mikrometrów i są widoczne jedynie pod dużym powiększeniem. Ze względu na metaliczny charakter, w świetle odbitym pod mikroskopem ma kremowobiałą barwę z lekkim różowawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Jako minerał nieprzezroczysty o metalicznym połysku, jego właściwości fizyczne są badane głównie metodami mikroskopowymi. Twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijny rozmiar ziaren. Obliczona gęstość wynosi około 12,13 g/cm³. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2010 roku pod numerem IMA2010-050. Nazwa "jedwabite" honoruje Roberta Jedwaba (1925–2007), emerytowanego profesora z Université Libre de Bruxelles w Belgii, w uznaniu jego wkładu w badania minerałów nieprzezroczystych w skałach osadowych i meteorytach. ## Zastosowania Jedwabite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako unikatowy składnik niektórych meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 7
Barwa: greyish yellow
Połysk: Metallic
Gęstość: 0
Łupliwość: None
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja jedwabitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak mikroskopia w świetle odbitym oraz mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu chemicznego (żelazo i tantal). Jest nierozpoznawalny gołym okiem. ## Odróżnianie od podobnych Pod mikroskopem może być mylony z innymi metalicznymi minerałami występującymi w meteorytach, takimi jak kamacyt, taenit czy tetrataenit. Odróżnienie wymaga precyzyjnej analizy składu chemicznego, ponieważ jedwabite wyróżnia się wysoką zawartością tantalu. ## Formy kryształów Obserwowany jest wyłącznie w formie anhedralnych (nieregularnych) ziaren o rozmiarach od 5 do 50 mikrometrów, tworzących wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Jedwabite powstaje w warunkach ekstremalnie redukcyjnych wewnątrz ciał macierzystych planetoid, z których pochodzą meteoryty żelazne. Krystalizuje z fazy metalicznej podczas bardzo powolnego stygnięcia stopu żelazowo-niklowego w przestrzeni kosmicznej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie głównych składników meteorytów żelaznych z grupy IAB, takich jak kamacyt i taenit. Współwystępuje również z grafitem, cohenitem, schreibersytem oraz troilitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania jedwabitu jest meteoryt żelazny Morasko, znaleziony w Polsce, w rezerwacie przyrody "Meteoryt Morasko" koło Poznania. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jedwabite nie występuje w formie samodzielnych okazów kolekcjonerskich. Jego wartość jest czysto naukowa. Dla kolekcjonerów meteorytów, fragment meteorytu Morasko z potwierdzoną analitycznie obecnością jedwabitu stanowiłby unikatowy i niezwykle cenny nabytek, jednak jego identyfikacja jest niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu. ## Popularne stanowiska Jedynym znanym stanowiskiem jest meteoryt Morasko (Polska).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające jedwabite (meteoryty) nie powinny być czyszczone na mokro. Pył można usuwać wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, wilgocią i chemikaliami, ponieważ meteoryty żelazne, w których występuje, są bardzo podatne na rdzewienie (utlenianie). Nie należy podgrzewać okazu ani narażać go na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym środowisku, najlepiej w szczelnym pojemniku (np. pudełku membranowym) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie z kontrolowaną wilgotnością.