Jarlite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>(Sr,Na)<sub>14</sub>(Mg,&#9744;)<sub>2</sub>Al<sub>12</sub>F<sub>64</sub>(OH)<sub>4</sub>_

Jarlit to rzadki fluorek sodu i strontu, tworzący najczęściej białe, promieniste agregaty w pegmatytach kriolitowych.

## Charakterystyka Jarlit jest złożonym fluorkiem sodu, strontu, magnezu i glinu, należącym do grupy minerałów rzadkich. Występuje najczęściej w postaci skupień drobnych, listewkowych lub igiełkowych kryształów, które tworzą charakterystyczne promieniste, sferulityczne lub włókniste agregaty. Rzadziej spotykany jest w formie skupień ziarnistych lub zbitych mas. Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają niewielkie rozmiary. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 4-4.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Jego połysk jest zmienny, od szklistego do lekko tłustego na świeżych powierzchniach. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość jarlitu jest dość wysoka jak na minerał o jasnej barwie i wynosi od 3,78 do 3,93 g/cm³. ## Barwy i odmiany Jarlit jest zazwyczaj biały, szarawy lub bezbarwny. Może również przybierać odcienie żółtawe lub bladoróżowe. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1933 roku przez duńskiego mineraloga Ove Balthasara Bøggilda. Nazwa "jarlit" została nadana na cześć Carla Frederika Jarla (1872–1951), duńskiego przemysłowca i dyrektora firmy Øresunds Chemiske Fabriker, która zarządzała historyczną kopalnią kriolitu w Ivittuut na Grenlandii - miejscu odkrycia minerału. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość jarlit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów i naukowców badających unikalne paragenezy mineralne.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Vitreous to Greasy
Rysa
White
Gęstość
3.78-3.93
Łupliwość
Good on {001} and {110}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jarlit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - białych, promienistych lub kulistych agregatach. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego środowisko geologiczne, czyli współwystępowanie z kriolitem i innymi rzadkimi fluorkami w pegmatytach. Stosunkowo wysoka gęstość w połączeniu z niską twardością również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Jarlit może być mylony z innymi białymi minerałami z paragenezy kriolitowej, takimi jak thomsenolit, pachnolit czy gearksutyt. Minerały te często tworzą podobne agregaty. Odróżnienie ich na podstawie cech wizualnych bywa niemożliwe i wymaga badania gęstości (jarlit jest zazwyczaj gęstszy) lub zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy jarlitu krystalizują w układzie jednoskośnym. Prawie zawsze występują w formie skupień. Najbardziej typowe są agregaty promienisto-włókniste, sferulityczne (kuliste) oraz listewkowe. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są wyjątkowo rzadkie i mają postać niewielkich, spłaszczonych tabliczek.

Środowisko występowania

## Geneza Jarlit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów granitowych bogatych w sód i fluor, a zwłaszcza w ich unikalnej odmianie - pegmatytach kriolitowych. Tworzy się w pustkach i szczelinach, zastępując wcześniej wykrystalizowane minerały. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych, często rzadkich fluorków. Do jego najczęstszych asocjacji należą: kriolit, chiolit, fluoryt, topaz, thomsenolit, pachnolit, ralstonit oraz gearksutyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania jarlitu jest jego lokalizacja typowa - nieczynna już kopalnia kriolitu w Ivittuut (dawniej Ivigtut) na Grenlandii. Znany jest również z kompleksu alkalicznego Ilímaussaq na Grenlandii. Poza tym notowano go w słynnej lokalizacji Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada) oraz w masywach alkalicznych Półwyspu Kolskiego w Rosji (np. masyw Chibinów).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi lub promienistymi agregatami o czystej, białej barwie. Wysoko oceniane są również próbki, w których jarlit kontrastuje z barwną matrycą skalną lub współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami z paragenezy kriolitowej, takimi jak thomsenolit czy pachnolit. Rozmiar agregatów i brak uszkodzeń mechanicznych znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów jarlitu uważa się historyczne złoże w Ivittuut na Grenlandii. Materiał z tej lokalizacji jest standardem dla tego minerału. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, choć zazwyczaj mniejsze, również są poszukiwane ze względu na renomę tej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jarlitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. ## Czego unikać Jarlit jest stosunkowo miękki (4-4.5 w skali Mohsa), dlatego jest podatny na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc, fluoryt). Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi chemikaliami. Nie ma szczegółowych danych na temat jego wrażliwości na światło czy temperaturę, jednak zaleca się unikanie długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne i skrajne zmiany termiczne. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy jarlitu powinno się przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i zarysowaniem. Najlepiej trzymać je w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od kurzu i wilgoci.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej