Jamborite

Wzór chemiczny: Ni₂+₁-xCo₃+x(OH)₂-x(S₆+O₄)x·nH₂O [x ≤ ₁/₃; n ≤ (₁-x)]

Jamboryt to rzadki, wtórny minerał niklu o charakterystycznej, jabłkowozielonej barwie, tworzący najczęściej mikrokrystaliczne naloty i skorupy.

## Charakterystyka Jamboryt jest uwodnionym siarczanem wodorotlenkowym niklu i kobaltu, należącym do grupy hydrotalkitu. Występuje w postaci bardzo drobnych, mikroskopijnej wielkości kryształów, które tworzą ziemiste lub kredowe naloty, skorupy i wypełnienia niewielkich szczelin skalnych. Ze względu na drobnokrystaliczną naturę, jego poszczególne kryształy są rzadko widoczne gołym okiem. Najczęściej obserwuje się go jako miękkie, porowate agregaty o matowym wyglądzie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie około 1, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma bardzo niską gęstość, wynoszącą około 2,68 g/cm³, a po wysuszeniu nawet poniżej 2,0 g/cm³. Charakteryzuje się matowym lub ziemistym połyskiem i jest zazwyczaj nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Jamboryt występuje w charakterystycznym, jasnozielonym lub jabłkowozielonym kolorze, co jest typowe dla uwodnionych minerałów niklu. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Johna Lesliego Jambora (1936–2008), kanadyjskiego mineraloga, który wniósł znaczący wkład w badania minerałów z grupy siarczanów i arsenianów, a także był jednym z współautorów pierwszego opisu jamborytu. Minerał został zatwierdzony przez IMA w 1971 roku, a jego odkrycia dokonano we Włoszech, w kopalni Ca' de' Candi w pobliżu Bolonii. ## Zastosowania Jamboryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub systematyce mineralogicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1
Połysk: Matowy
Rysa: Jasnozielona
Gęstość: 2.68
Łupliwość: Doskonała wg {0001}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jamboryt można wstępnie rozpoznać po jego charakterystycznej jabłkowozielonej barwie, bardzo niskiej twardości (około 1 w skali Mohsa) oraz występowaniu w formie ziemistych, miękkich nalotów i skorup. Często tworzy pseudomorfozy po millerocie, zachowując jego igiełkowy kształt. ## Odróżnianie od podobnych Jamboryt bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami niklu, takimi jak annabergit czy gazpeit. Od annabergitu odróżnia go brak wyraźnych kryształów i często jaśniejszy odcień. Od gazpeitu, który jest węglanem, odróżnia go reakcja z kwasami (gazpeit reaguje gwałtowniej). Pewna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Tworzy mikroskopijne, heksagonalne płytki i blaszki, które agregują w rozetkowe lub sferulityczne skupienia. Powszechnie występuje w postaci pseudomorfoz po sześciobocznych lub igiełkowych kryształach millerytu, zachowując ich zewnętrzną formę, ale wypełniając ją porowatym, ziemistym materiałem.

Środowisko występowania

## Geneza Jamboryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w nikiel, zwłaszcza w obecności siarczków takich jak milleryt, siegenit czy polidymit. Tworzy się w niskich temperaturach w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne minerały niklu w skałach ultrazasadowych (serpentynitach) i osadowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w strefie utleniania. Są to przede wszystkim milleryt (często jako pseudomorfozy po nim), kalcyt, dolomit, magnezyt, a także inne wtórne minerały niklu i kobaltu jak annabergit, gazpeit, reevesyt i honessyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska jamborytu na świecie to m.in. kopalnia Ca' de' Candi w Emilii-Romanii (Włochy) - miejsce odkrycia; liczne lokalizacje w Pensylwanii (USA), np. w hrabstwie Lancaster; Mont-Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada); kopalnia Jacupiranga w São Paulo (Brazylia) oraz złoża niklu w okolicach miejscowości Frankenstein (Ząbkowice Śląskie) na Dolnym Śląsku (Polska).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy przedstawiające wyraźne i kompletne pseudomorfozy jamborytu po dobrze wykształconych kryształach millerytu, zwłaszcza te tworzące atrakcyjne, igiełkowe grupy. Ważny jest również intensywny, jabłkowozielony kolor oraz brak uszkodzeń delikatnej struktury. Okazy na kontrastującej matrycy skalnej są wyżej oceniane niż luźne fragmenty. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych jakościowo okazów uważa się lokalizacje w Pensylwanii, USA (szczególnie z kamieniołomów w hrabstwie Lancaster), skąd pochodzą znane na całym świecie pseudomorfozy po millerycie. Włoskie okazy z miejsca typowego są również poszukiwane ze względów historycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy jamborytu są niezwykle delikatne i kruche. Należy unikać czyszczenia mechanicznego, w tym używania szczoteczek. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można ostrożnie przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie pozostawić do całkowitego wyschnięcia w temperaturze pokojowej, bez użycia źródeł ciepła. ## Czego unikać Jamboryt jest wrażliwy na kwasy i inne chemikalia. Należy unikać kontaktu z wszelkimi środkami czyszczącymi. Jako minerał uwodniony, może tracić wodę w podwyższonej temperaturze, co prowadzi do jego zniszczenia. Należy go chronić przed wysoką temperaturą i bezpośrednim światłem słonecznym. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Ze względu na jego miękkość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.