Jahnsite-(MnMnMn)

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>Mn<sup>2+</sup>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O

Jahnsyt-(MnMnMn) to rzadki, uwodniony fosforan tworzący skupienia drobnych, tabliczkowych kryształów o charakterystycznej, żółtobrązowej do pomarańczowobrązowej barwie.

## Charakterystyka Jahnsyt-(MnMnMn) jest złożonym, uwodnionym minerałem fosforanowym z grupy jahnsytu, w którym dominującymi kationami w trzech różnych pozycjach strukturalnych są jony manganu. Tworzy on najczęściej skupienia drobnych, listewkowych lub tabliczkowych kryształów, które mogą formować wachlarzowate lub promieniste agregaty. Rzadziej spotykane są pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Jego wygląd jest charakterystyczny, choć łatwy do pomylenia z innymi wtórnymi fosforanami. ## Właściwości fizyczne Kryształy jahnsytu-(MnMnMn) wykazują szklisty połysk. Minerał ten jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 4, a gęstość waha się między 2.7 a 2.8 g/cm³. Jest to minerał stosunkowo kruchy. ## Barwy i odmiany Jahnsyt-(MnMnMn) występuje w odcieniach od żółtobrązowego i pomarańczowobrązowego do czerwonobrązowego, a nawet niemal czarnego. Barwa jest bezpośrednio związana z obecnością manganu i żelaza w jego strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa "jahnsyt" honoruje niemieckiego mineraloga Hermanna Jahnsa (1888-1944). Przyrostek "(MnMnMn)" precyzuje skład chemiczny tego konkretnego członka grupy jahnsytu, wskazując na dominację manganu w trzech specyficznych pozycjach w jego wzorze chemicznym. Minerał został po raz pierwszy opisany przez Paula B. Moore'a i Jun Ito w 1978 roku na podstawie materiału z kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA. ## Zastosowania Jahnsyt-(MnMnMn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez specjalistów zbierających rzadkie fosforany lub minerały z konkretnych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Vitreous
Rysa
Yellow-brown
Gęstość
2.7-2.8
Łupliwość
Good on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jahnsyt-(MnMnMn) rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej barwy (odcienie brązu i pomarańczu), formy kryształów (drobne, tabliczkowe lub listewkowe) oraz specyficznego środowiska występowania - stref utleniania pegmatytów granitowych bogatych w fosforany. Połysk szklisty i stosunkowo niska twardość są również pomocnymi cechami. ## Odróżnianie od podobnych Minerał ten może być mylony z innymi wtórnymi fosforanami manganu i żelaza, takimi jak rockbridgeit, hureaulit, strengit czy członkowie grupy eosphorytu. Ostateczne odróżnienie od innych, bardzo podobnych członków grupy jahnsytu (np. jahnsytu-(CaMnMn) czy jahnsytu-(NaFeMg)) wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj niewielkie, o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, często wydłużone. Zwykle tworzą promieniste, wachlarzowate lub sferulityczne agregaty. Rzadko występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy w druzach.

Środowisko występowania

## Geneza Jahnsyt-(MnMnMn) jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych (głównie tryplitu) w strefach utleniania złożonych pegmatytów granitowych. Krystalizuje w pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami, takimi jak rockbridgeit, hureaulit, strengit, fosfosyderyt, vivianit, eosphoryt, a także z kwarcem, mikroklinem i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to kopalnia Tip Top w hrabstwie Custer, Dakota Południowa, USA. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Foote w Karolinie Północnej (USA), Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy) oraz kilka stanowisk w Brazylii (np. w stanie Minas Gerais).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste lub wachlarzowate agregaty. Intensywna, pomarańczowobrązowa barwa jest pożądana. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną (np. białym kwarcem) oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Rozmiar kryształów rzadko przekracza kilka milimetrów, więc okazy z większymi kryształami są wyjątkowo cenne. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i najwyżej cenione okazy jahnsytu-(MnMnMn) pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA. Uważane są one za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkie płukanie w wodzie destylowanej, a następnie dokładne osuszenie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Należy chronić go przed długotrwałym działaniem wilgoci, która może prowadzić do jego powolnego rozkładu. Unikać należy również wysokich temperatur i nagłych zmian termicznych. ## Przechowywanie Okazy jahnsytu-(MnMnMn) najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Ze względu na jego kruchość, należy unikać umieszczania go w kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej