Jahnsite-(CaMnZn)

Wzór chemiczny: CaMn<sup>2+</sup>Zn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O

Rzadki uwodniony fosforan z grupy jahnsytu, tworzący skupienia drobnych, tabliczkowych kryształów o charakterystycznej, pomarańczowobrązowej barwie.

## Charakterystyka Jahnsyt-(CaMnZn) to rzadki, uwodniony minerał fosforanowy należący do grupy jahnsytu. Występuje w postaci skupień bardzo małych, cienkich, tabliczkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często tworzą rozetkowe lub promieniste agregaty, a także powłoki i naskorupienia na innych minerałach. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną jest intensywna, pomarańczowobrązowa do żółtobrązowej barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 4 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość jahnsytu-(CaMnZn) wynosi około 3.01 g/cm³. ## Barwy i odmiany Jahnsyt-(CaMnZn) występuje w odcieniach od pomarańczowobrązowego do żółtobrązowego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 2004 roku przez Anthony'ego R. Kampf'a, Pete'a J. Dunn'a, George'a W. Robinson'a, Paula B. Moore'a i Josepha J. Pluth'a. Jego nazwa nawiązuje do przynależności do grupy jahnsytu oraz do dominujących pierwiastków w jego składzie chemicznym: wapnia (Ca), manganu (Mn) i cynku (Zn). Nazwa grupy pochodzi od nazwiska Richarda H. Jahnsa (1915-1983), profesora geologii na Uniwersytecie Stanforda, za jego wkład w mineralogię pegmatytów granitowych. ## Zastosowania Jahnsyt-(CaMnZn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach i mikromontażach.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
3.01
Łupliwość
Dobra wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jahnsyt-(CaMnZn) można rozpoznać po jego charakterystycznej pomarańczowobrązowej barwie, szklistym połysku oraz typowej formie występowania w postaci drobnych, tabliczkowych kryształów tworzących rozetkowe lub promieniste agregaty. Kluczowe dla identyfikacji jest jego środowisko występowania - utlenione strefy złóż cynku. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy jahnsytu lub podobnymi wtórnymi fosforanami. Ostateczne odróżnienie od innych członków grupy jahnsytu (np. jahnsytu-(CaMnMn) czy jahnsytu-(CaMnFe)) wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) w celu określenia dominujących kationów. Wizualnie jest praktycznie nie do odróżnienia od innych brązowych jahnsytów. ## Formy kryształów Kryształy są cienkie, tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną {010} i wydłużone wzdłuż osi [001]. Zazwyczaj tworzą wachlarzowate, promieniste lub rozetkowe agregaty, a także cienkie naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Jahnsyt-(CaMnZn) jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców cynku. Tworzy się w wyniku przeobrażenia wcześniejszych minerałów fosforanowych i siarczkowych w obecności roztworów bogatych w cynk, mangan, żelazo i fosfor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami cynkowymi i fosforanowymi. W lokalizacji typowej (kopalnia Broken Hill) znaleziono go w towarzystwie scholzytu, hopeitu, tarbuttytu, hydroksylapatytu, rockbridgeitu, fosfofyllitu i pirytu. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania tego minerału jest kopalnia Broken Hill w Nowej Południowej Walii w Australii. Jest to jedyna potwierdzona i dobrze udokumentowana lokalizacja dla jahnsytu-(CaMnZn).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów jahnsytu-(CaMnZn) zależy od kilku czynników. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetkowe lub wachlarzowate agregaty. Intensywność i nasycenie pomarańczowobrązowej barwy również podnoszą wartość. Ważny jest kontrast z minerałem macierzystym (matrycą) oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy są niemal wyłącznie domeną kolekcjonerów mikromontaży. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest historyczna lokalizacja typowa - kopalnia Broken Hill w Australii. Materiał z tego miejsca jest niezwykle rzadki i poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego kruchość i potencjalną reaktywność, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza w środkach chemicznych. Jeśli konieczne jest usunięcie luźnych zanieczyszczeń, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić lub rozpuścić minerał. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która może prowadzić do odwodnienia i zniszczenia struktury kryształów. Unikać ultradźwiękowych myjek czyszczących. ## Przechowywanie Jako minerał kruchy i występujący w postaci drobnych kryształów, jahnsyt-(CaMnZn) powinien być przechowywany w specjalistycznych pudełkach typu "micromount", które chronią go przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy go trzymać w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej