Jahnsite-(CaMnMn)

Wzór chemiczny: CaMn<sup>2+</sup>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O

Jahnsyt-(CaMnMn) to rzadki, uwodniony fosforan tworzący skupienia drobnych, tabliczkowych kryształów o barwie od żółtej do brązowej.

## Charakterystyka Jahnsyt-(CaMnMn) jest uwodnionym fosforanem należącym do grupy jahnsytów. Minerał ten tworzy zazwyczaj niewielkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zebrane w promieniste, rozetowe lub sferulityczne agregaty. Poszczególne kryształy rzadko osiągają rozmiar powyżej kilku milimetrów. Jest minerałem wtórnym, powstającym w złożonych pegmatytach granitowych. ## Właściwości fizyczne Kryształy jahnsytu-(CaMnMn) wykazują twardość około 4 w skali Mohsa i są stosunkowo kruche. Mają szklisty połysk, a ich gęstość wynosi około 2,75 g/cm³. Są przezroczyste do przeświecających. ## Barwy i odmiany Jahnsyt-(CaMnMn) występuje w odcieniach od żółtego, przez złocistożółty, pomarańczowożółty, po brązowy i ciemnobrązowy. Jego barwa jest charakterystyczna i związana z obecnością manganu i żelaza w strukturze. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Jako członek podgrupy jahnsytów, został nazwany na cześć Richarda H. Jahnsa (1915-1983), amerykańskiego geologa i mineraloga z California Institute of Technology, za jego wkład w badania nad pegmatytami. Przyrostek "(CaMnMn)" precyzuje skład chemiczny konkretnego ogniwa w grupie, wskazując na dominację wapnia w miejscu X, manganu w miejscu M1 i manganu w miejscu M2 w strukturze krystalicznej. Minerał został opisany po raz pierwszy przez P.B. Moore'a i J. Ito w 1978 roku. ## Zastosowania Jahnsyt-(CaMnMn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez zaawansowanych zbieraczy rzadkich minerałów fosforanowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
2.75
Łupliwość
Dobra na {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jahnsyt-(CaMnMn) można rozpoznać po jego charakterystycznych, drobnych, tabliczkowych kryształach zebranych w promieniste lub rozetowe agregaty. Typowa jest również jego barwa - od żółtej do brązowej - oraz szklisty połysk. Występowanie w geologicznie specyficznym środowisku, jakim są pegmatyty granitowe, jest kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi fosforanami o podobnej barwie, takimi jak rockbridgeit, strengit czy członkowie grupy eosphorytu. Odróżnienie często wymaga analizy formy kryształów (jahnsyt tworzy charakterystyczne tabliczki) oraz znajomości minerałów towarzyszących. Pewna identyfikacja jest możliwa głównie za pomocą metod analitycznych (XRD, EDS). ## Formy kryształów Kryształy są najczęściej cienkotabliczkowe, wydłużone i spłaszczone. Tworzą wachlarzowate, promieniste, sferulityczne lub rozetowe skupienia. Występują także w formie cienkich nalotów i skupień ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Jahnsyt-(CaMnMn) jest minerałem wtórnym, który tworzy się w późnych stadiach krystalizacji złożonych pegmatytów granitowych. Powstaje w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń wcześniejszych, pierwotnych minerałów fosforanowych, takich jak tryplit lub litiofilit, w obecności roztworów bogatych w wapń. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak hureaulit, strengit, rockbridgeit, stewartyt, mitrydatyt, cyrylowit, a także z kwarcem, mikroklinem i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska dla tego minerału znajdują się w USA, w tym w kopalniach Tip Top, Custer (Dakota Południowa) - jest to lokalizacja typowa. Znany jest również z kopalni Palermo No. 1 w North Groton (New Hampshire) oraz z innych pegmatytów w rejonie Nowej Anglii. Wystąpienia odnotowano także w Brazylii (Minas Gerais) i Namibii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste lub rozetowe agregaty. Intensywna, złocistożółta lub pomarańczowa barwa jest wysoce pożądana. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy nadające się do oglądania pod mikroskopem (tzw. "micromounts") są standardem w kolekcjach. ## Popularne stanowiska Najlepsze jakościowo i najbardziej klasyczne okazy jahnsytu-(CaMnMn) pochodzą z kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA. Okazy z tej lokalizacji są uważane za wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkie płukanie w wodzie destylowanej, a następnie dokładne osuszenie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych środków chemicznych. Należy unikać długotrwałej ekspozycji na wilgoć, ponieważ jest to minerał uwodniony i zmiany wilgotności mogą wpłynąć na jego stabilność. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy jahnsytu-(CaMnMn) najlepiej przechowywać w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego kruchość, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej