Ixiolite-(Fe^2+^)

Wzór chemiczny: (Ta<sup>5+</sup><sub>2/3</sub>Fe<sup>2+</sup><sub>1/3</sub>)O<sub>2</sub>

Rzadki tlenek tantalu, niobu i żelaza, występujący w postaci czarnych, nieprzezroczystych ziarnistych skupień o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Iksjolit-(Fe²⁺) jest złożonym tlenkiem należącym do grupy iksjolitu, charakteryzującym się dominacją tantalu i żelaza dwuwartościowego. Zazwyczaj tworzy nieregularne, ziarniste skupienia lub występuje w formie wrosłych ziaren w skale macierzystej. Rzadko obserwuje się go w postaci słabo wykształconych, grubych, tabliczkowych kryształów. Jest minerałem nieprzezroczystym, o czarnej lub szarawo-czarnej barwie i metalicznym do submetalicznego połysku. ## Właściwości fizyczne Iksjolit-(Fe²⁺) cechuje się znaczną twardością, wynoszącą od 6 do 6.5 w skali Mohsa, co sprawia, że jest odporny na zarysowania. Jego gęstość jest wysoka, waha się od 7.05 do 7.23 g/cm³, co jest typowe dla minerałów bogatych w tantal. Minerał ten nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do podmuszlowego. Posiada czarną rysę. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednorodny pod względem barwy, występując w odcieniach czerni, niekiedy z szarym lub brązowawym tonem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "iksjolit" pochodzi od greckiego słowa *Iksion* (Ιξίων), postaci z mitologii greckiej, która została przykuta do wiecznie obracającego się koła w Tartarze. Nazwa ta nawiązuje do złożonego składu chemicznego minerału i trudności w jego identyfikacji. Minerał został pierwotnie opisany przez Adolfa Erika Nordenskiölda w 1857 roku na podstawie materiału ze Skogböle w Finlandii. Przyrostek -(Fe²⁺) został dodany później zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów, aby wskazać dominujący kation w określonej pozycji strukturalnej.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-6.5
Połysk
Metaliczny do submetalicznego
Rysa
Czarna
Gęstość
7.05-7.23
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do podmuszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Iksjolit-(Fe²⁺) rozpoznaje się po jego czarnej barwie, metalicznym połysku, dużej gęstości oraz znacznej twardości. Występuje w charakterystycznym środowisku geologicznym - granitowych pegmatytach. Czarna rysa jest również istotną cechą diagnostyczną. Identyfikacja jest często trudna bez zaawansowanych metod analitycznych (XRD, EDS) z powodu podobieństwa do innych "czarnych minerałów ciężkich". ## Odróżnianie od podobnych Iksjolit-(Fe²⁺) jest trudny do odróżnienia od innych minerałów z grupy kolumbitu-tantalitu, takich jak kolumbit-(Fe), tantalite-(Fe) czy tapiolit-(Fe), a także od wolframitu. Wolframit ma podobną twardość i gęstość, ale często wykazuje jedną wyraźną płaszczyznę łupliwości, której brak iksdiolitowi. Ostateczne rozróżnienie od tantalitu i kolumbitu wymaga analizy chemicznej w celu określenia proporcji Ta/Nb oraz analizy strukturalnej, ponieważ iksjolit ma inną (nieuporządkowaną) strukturę krystaliczną. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle słabo wykształcone, o pokroju grubotabliczkowym lub krótkosłupkowym. Najczęściej występuje w postaci nieregularnych ziaren i ziarnistych skupień wrosłych w kwarc, skaleń lub inne minerały pegmatytowe.

Środowisko występowania

## Geneza Iksjolit-(Fe²⁺) jest minerałem akcesorycznym w granitowych pegmatytach, szczególnie w pegmatytach litowych (typu LCT - lit, cez, tantal). Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, w warunkach wzbogacenia w pierwiastki rzadkie, takie jak tantal, niob, cyna i mangan. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, albitem (zwłaszcza jego odmianą cleavelandytem), mikroklinem, muskowitem, lepidolitem, a także z innymi minerałami tantalu i niobu, takimi jak tantalite-(Fe), tapiolit-(Fe), mikrolit i wodginit. Może również towarzyszyć mu kasytryt i beryl. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: typowa lokalizacja Skogböle na wyspie Kimitoön w Finlandii; kopalnia Tanco w Bernic Lake, Manitoba (Kanada); liczne pegmatyty w rejonie Minas Gerais w Brazylii; a także pegmatyty w Australii Zachodniej (np. Greenbushes) i w Rosji (Ural).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska iksjolitu-(Fe²⁺) jest ograniczona ze względu na jego niepozorny wygląd. Najbardziej cenione są rzadkie, dobrze wykształcone kryształy, zwłaszcza jeśli są osadzone na kontrastującym podłożu, takim jak biały albit (cleavelandyt) lub kwarc. Wielkość kryształów i precyzyjnie zidentyfikowana lokalizacja również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak Skogböle w Finlandii czy kopalnia Tanco w Kanadzie, są bardziej poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich. Brazylijskie pegmatyty również dostarczają okazów, choć często są to okazy masywne, bez wykształconych kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy iksjolitu-(Fe²⁺) można czyścić za pomocą miękkiej, suchej szczoteczki w celu usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie wody destylowanej i delikatne przetarcie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować mikropęknięcia. ## Czego unikać Minerał jest stabilny, ale należy unikać jego kontaktu z silnymi kwasami, które mogą potencjalnie uszkodzić jego powierzchnię. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy unikać ekstremalnych zmian temperatury. ## Przechowywanie Przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od chemikaliów. Ze względu na jego twardość, można go przechowywać z innymi minerałami o podobnej lub mniejszej twardości, ale zaleca się indywidualne pudełka lub podstawki, aby uniknąć wzajemnego rysowania się okazów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej