Iranite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₁₀Cu²⁺(Cr⁶⁺O₄)₆(SiO₄)₂(OH)₂

Iranit to bardzo rzadki, szafranowożółty minerał ołowiu, miedzi i chromu, odkryty w Iranie, od którego pochodzi jego nazwa.

## Charakterystyka Iranit jest uwodnionym chromianem-krzemianem ołowiu i miedzi. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, rzadko przekraczające 1 mm długości. Zazwyczaj występuje w postaci promienistych agregatów, rozet lub cienkich naskorupień na skale macierzystej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, szafranowożółta barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości 3 w skali Mohsa. Ma połysk określany jako żywiczny do diamentowego i jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, dokładne określenie wielu właściwości fizycznych jest utrudnione. ## Barwy i odmiany Iranit występuje w charakterystycznym, szafranowożółtym kolorze. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od Iranu, gdzie został on po raz pierwszy odkryty. Opisali go P. Bariand i P. Herpin w 1963 roku na podstawie okazów znalezionych w kopalni Sebarz w dystrykcie Anarak. ## Zastosowania Iranit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną barwę i formę występowania jest minerałem cenionym wyłącznie przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich gatunkach (tzw. "systematyków") oraz mikrominerałach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Saffron-yellow
Gęstość: 0
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Iranit można rozpoznać po jego charakterystycznej szafranowożółtej barwie, żywicznym połysku oraz typowych formach występowania - promienistych agregatach drobnych, tabliczkowych kryształów. Jest minerałem wtórnym w strefach utleniania złóż ołowiu. ## Odróżnianie od podobnych Iranit może być mylony z innymi wtórnymi minerałami ołowiu o żółtej barwie, takimi jak wulfenit czy mimetezyt. Odróżnia się od nich formą kryształów (małe, tabliczkowe w promienistych skupieniach) oraz specyficznym, szafranowym odcieniem. Pewna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, jak spektroskopia Ramana lub analiza EDS. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, często spłaszczone. Zwykle tworzą promieniste lub gwiaździste agregaty i rozety, a także cienkie powłoki na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Iranit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) hydrotermalnych złóż kruszców ołowiu i miedzi, w obecności minerałów chromu. Tworzy się w warunkach suchych i pustynnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami ołowiu i chromu. W lokalizacji typowej (Sebarz, Iran) znaleziono go w towarzystwie diaboleitu, fornacytu, wulfenitu, mimetezytu i cerusytu. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania jest kopalnia Sebarz w prowincji Isfahan w Iranie. Potwierdzono jego obecność także w kilku innych miejscach na świecie, m.in. w kopalniach Callenberg w Saksonii (Niemcy) oraz w rejonie Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy iranitu to te, które posiadają dobrze wykształcone, wyraźne rozety lub promieniste agregaty kryształów o intensywnej, szafranowożółtej barwie. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz brak uszkodzeń delikatnych kryształów. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy oceniane są głównie pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej klasyczne i cenione okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Sebarz w Iranie. Materiał z tego miejsca jest uważany za wzorcowy dla gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy iranitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, najlepiej używając sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Kontakt z wodą jest niewskazany, a jeśli konieczny, należy użyć minimalnej ilości wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, a następnie natychmiast osuszyć okaz. Unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Iranit jest miękki i kruchy, dlatego jest bardzo wrażliwy na uderzenia i zarysowania. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i nagłymi jej zmianami. ## Przechowywanie Okazy iranitu, ze względu na ich mały rozmiar i kruchość, powinny być przechowywane w zamykanych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.