Ilvaite
Wzór chemiczny: CaFe²⁺₂Fe³⁺OSi₂O₇(OH)
Ilwait to złożony krzemian wapnia i żelaza, tworzący czarne, pryzmatyczne kryształy o silnym, niemal metalicznym połysku.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5-6
- Barwa
- Iron-black, dark grayish black
- Połysk
- Submetallic, vitreous, resinous
- Rysa
- Black, inclining to green or brown
- Gęstość
- 3.99
- Łupliwość
- Distinct on {001} {010}
- Przełam
- Irregular/Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Ilwait można rozpoznać po jego czarnej barwie, silnym, półmetalicznym połysku oraz charakterystycznych, słupkowych kryształach z pionowym prążkowaniem. Jest nieprzezroczysty, stosunkowo twardy i ciężki. Jego rysa jest czarna z brązowawym lub zielonkawym odcieniem. Nie wykazuje magnetyzmu. ## Odróżnianie od podobnych Ilwait bywa mylony z czarnym turmalinem (szerlem), hornblendą lub piroksenami (np. augitem). - **Od turmalinu (szerlu)** odróżnia go przede wszystkim inny kształt kryształów (turmalin ma często przekrój trójkątny z zaokrąglonymi bokami), słabszy połysk i mniejsza gęstość. Ilwait ma wyraźny przełam nierówny do muszlowego, podczas gdy przełam turmalinu jest bardziej muszlowy. - **Od hornblendy i augitu** różni się silniejszym, półmetalicznym połyskiem i większą gęstością. Hornblenda i augit mają zazwyczaj bardziej szklisty połysk i wykazują wyraźną łupliwość pod określonymi kątami, której w ilwaicie praktycznie się nie obserwuje. ## Formy kryształów Kryształy ilwaitu są typowo pryzmatyczne i słupkowe, często o przekroju zbliżonym do rombu. Zazwyczaj są silnie prążkowane równolegle do głównej osi kryształu. Występuje także w formie skupień promienistych, włóknistych, ziarnistych oraz litych, zbitych mas.
Środowisko występowania
## Geneza Ilwait jest minerałem typowym dla procesów metamorfizmu kontaktowego i metasomatozy. Powstaje w strefach kontaktowych intruzji magmowych (głównie granitoidowych) ze skałami węglanowymi, takimi jak wapienie i dolomity, tworząc tzw. skarny. Występuje w skarnach żelazowych, gdzie jest produktem reakcji między roztworami hydrotermalnymi bogatymi w żelazo a skałą węglanową bogatą w wapń. Rzadziej spotykany jest w syenitach i jako produkt procesów hydrotermalnych w złożach siarczkowych. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z ilwaitem w skarnach są najczęściej hedenbergit, diopsyd, andradyt (odmiana granatu), magnetyt, kalcyt, epidot i kwarc. W innych środowiskach może towarzyszyć mu piryt, chalkopiryt czy sfaleryt. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska ilwaitu znajdują się na wyspie Elba we Włoszech (Rio Marina, Capo Calamita). Piękne, duże i dobrze wykształcone kryształy pochodzą z Dalniegorska na dalekim wschodzie Rosji. Inne znane lokalizacje to wyspa Serifos w Grecji, gdzie tworzy imponujące promieniste agregaty, a także Herculane w Rumunii, Laxey w stanie Idaho (USA), Mongolia (kopalnia Huanggang) oraz Japonia (kopalnia Kamioka).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostro zakończonymi kryształami o silnym połysku i intensywnie czarnej barwie. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów na matrycy skalnej osiągają najwyższe ceny. Ważny jest brak uszkodzeń, zwłaszcza na zakończeniach kryształów. Okazy z klasycznych lub rzadkich lokalizacji, jak Elba czy Serifos, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy kolekcjonerskie pochodzą z Dalniegorska w Rosji (duże, błyszczące kryształy), wyspy Serifos w Grecji (charakterystyczne "słońca" - promieniste agregaty) oraz z klasycznej lokalizacji na Elbie we Włoszech. W ostatnich latach na rynku pojawiły się również wysokiej jakości okazy z Mongolii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy ilwaitu najlepiej czyścić na sucho przy użyciu miękkiej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. W razie silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej i delikatnej szczoteczki, a następnie dokładnie osuszyć okaz, na przykład za pomocą sprężonego powietrza lub pozostawiając go w przewiewnym miejscu. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia. ## Czego unikać Ilwait jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go trawić i niszczyć powierzchnię kryształów. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jako minerał zawierający żelazo, może ulegać powolnemu wietrzeniu w wilgotnym środowisku, dlatego należy chronić go przed długotrwałym kontaktem z wodą i wysoką wilgotnością. ## Przechowywanie Okazy ilwaitu należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego, które jednak nie wpływa na jego kolor. Ze względu na jego kruchość, warto przechowywać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń w kontakcie z twardszymi minerałami.