Icosahedrite

Wzór chemiczny: Al<sub>63</sub>Cu<sub>24</sub>Fe<sub>13</sub>

Icosahedryt to pierwszy odkryty w naturze kwazikryształ, będący stopem aluminium, miedzi i żelaza, zidentyfikowany w meteorycie Khatyrka.

## Charakterystyka Icosahedryt jest pierwszym naturalnym kwazikryształem, co czyni go jednym z najniezwyklejszych minerałów. Kwazikryształy posiadają uporządkowaną strukturę atomową, która jednak - w przeciwieństwie do klasycznych kryształów - nie jest okresowa. Ta unikalna cecha pozwala na istnienie symetrii (np. pięciokrotnej), które są niemożliwe w tradycyjnej krystalografii. Występuje w postaci mikroskopijnych, metalicznych ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Jego wygląd jest typowy dla stopów metali. ## Właściwości fizyczne Jako stop metali, icosahedryt jest całkowicie nieprzezroczysty i charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów struktury wynosi 4,63 g/cm³. Inne właściwości fizyczne, takie jak twardość, nie zostały precyzyjnie określone w skali Mohsa z powodu mikroskopijnej wielkości ziaren. ## Barwy i odmiany Minerał ma barwę metaliczną, stalowoszarą do srebrzystej. Nie wyróżnia się żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "icosahedryt" pochodzi od dwudziestościanu (łac. *icosahedron*), co nawiązuje do ikosaedralnej symetrii jego struktury atomowej. Minerał został oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2010 roku. Jego odkrycia dokonał zespół naukowców pod kierownictwem Luki Bindiego i Paula J. Steinhardta. Identyfikacja nastąpiła w materiale pochodzącym z meteorytu Khatyrka, znalezionego w 1979 roku w Górach Koriackich na Czukotce w Rosji. Odkrycie to było przełomem naukowym, dowodząc, że kwazikryształy mogą powstawać w warunkach naturalnych. ## Zastosowania Icosahedryt nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako materiał dowodzący istnienia naturalnych kwazikryształów.

Właściwości

Połysk
Metallic
Gęstość
4.63
Przezroczystość
Opaque

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja icosahedrytu jest niemożliwa bez zaawansowanego sprzętu analitycznego. Rozpoznanie opiera się na analizie składu chemicznego za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) oraz na badaniu struktury przy użyciu dyfrakcji elektronowej (EBSD lub TEM). Kluczową cechą diagnostyczną jest dyfraktogram wykazujący pięciokrotną symetrię obrotową, co jest dowodem na strukturę kwazikrystaliczną. ## Odróżnianie od podobnych Icosahedryt występuje w paragenezie z innymi rzadkimi stopami Al-Cu-Fe, takimi jak khatyrkit (CuAl₂) i cupalit (CuAl). Wizualnie są one nie do odróżnienia. Pewne rozróżnienie wymaga tych samych metod analitycznych, które są potrzebne do identyfikacji samego icosahedrytu. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, częściowo wykształcone (subhedralne) ziarna. Obserwowane formy nawiązują do jego symetrii i obejmują kształty zbliżone do dwudziestościanu i pięciokątnego dwunastościanu.

Środowisko występowania

## Geneza Icosahedryt ma pochodzenie pozaziemskie. Powstał w warunkach panujących we wczesnym Układzie Słonecznym, prawdopodobnie w wyniku zderzenia ciał niebieskich (asteroid), co doprowadziło do powstania ekstremalnych ciśnień i temperatur. Na Ziemię został dostarczony jako składnik meteorytu Khatyrka, który jest chondrytem węglistym typu CV3. ## Asocjacje mineralne W meteorycie Khatyrka icosahedryt współwystępuje z innymi fazami metalicznymi, takimi jak khatyrkit, cupalit i stop żelazoniklowy. Towarzyszą mu również krzemiany, m.in. diopsyd, forsteryt, klinoenstatyt, nefelin, sodalit oraz minerały z grupy spinelu (trevoryt, magnetyt). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania icosahedrytu na świecie jest meteoryt Khatyrka, znaleziony w strumieniu Listvenitovyi w Górach Koriackich (obwód czukocki, Rosja).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego minerału podstawowym kryterium wartości jest sama obecność potwierdzonego analitycznie ziarna icosahedrytu. Okazy są zazwyczaj fragmentami lub polerowanymi płytkami meteorytu, na których zlokalizowano i oznaczono mikroskopijne ziarna. Wyżej cenione są okazy z większymi (choć wciąż mikroskopijnymi) ziarnami lub te, którym towarzyszy certyfikat z wynikami analizy naukowej. ## Popularne stanowiska Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z jednego źródła - meteorytu Khatyrka. Materiał z tego znaleziska jest ekstremalnie ograniczony i znajduje się głównie w kolekcjach instytucjonalnych oraz u wyspecjalizowanych dealerów rzadkich minerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy icosahedrytu to zazwyczaj mikroskopijne ziarna w skale macierzystej (meteorycie), często w formie profesjonalnie przygotowanych zgładów lub płytek. Jakakolwiek próba czyszczenia mechanicznego lub chemicznego jest absolutnie niewskazana, gdyż może bezpowrotnie zniszczyć lub usunąć delikatne ziarna minerału. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i zasadami. Jako stop metali, może być podatny na utlenianie, dlatego należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie ultradźwięków. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnym, suchym środowisku, najlepiej w specjalistycznym pudełku typu "micromount" lub w szczelnym klaserze, aby zminimalizować dostęp powietrza i wilgoci. Przechowywanie w oryginalnym opakowaniu od wiarygodnego dostawcy jest najlepszą praktyką.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej