Ianthinite

Wzór chemiczny: U<sup>4+</sup><sub>2</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>4</sub>O<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>·9H<sub>2</sub>O

Wodny tlenek uranu o charakterystycznej fioletowoczarnej barwie, który jest niestabilny i szybko utlenia się na powietrzu do żółtych minerałów wtórnych.

## Charakterystyka Jantynit jest wtórnym minerałem uranu, cenionym za swoją unikalną, intensywnie fioletową do fioletowoczarnej barwy. Występuje w postaci niewielkich, pryzmatycznych lub igiełkowych kryształów, często tworzących promieniste agregaty i naskorupienia. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest niestabilność w warunkach tlenowych - pod wpływem powietrza szybko utlenia się, pokrywając żółtą warstwą produktów przemiany, głównie schoepitu. Z tego powodu niezmienione okazy jantynitu są rzadkie i poszukiwane. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2-3. Wykazuje połysk od półmetalicznego do żywicznego lub tłustego. Jest nieprzezroczysty, a jedynie w bardzo cienkich odłamkach staje się przeświecający. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Jego barwa waha się od ciemnofioletowej i fioletowoczarnej do niebieskoczarnej. Nie tworzy odmian barwnych, jednak często występuje w towarzystwie swoich żółtych lub pomarańczowych produktów utleniania, co tworzy efektowne, dwubarwne okazy. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od greckiego słowa *ianthinos*, oznaczającego "fioletowy", i nawiązuje do jego charakterystycznej barwy. Został opisany po raz pierwszy w 1926 roku przez Alfreda Schoepa na podstawie materiału z kopalni Kasolo w Shinkolobwe (Demokratyczna Republika Konga), która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Jantynit nie ma zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją rzadkość, unikalny kolor i zjawisko przemiany jest minerałem o znaczeniu wyłącznie naukowym i kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Sub-metallic to resinous
Rysa
Brownish-black
Gęstość
3.64
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną jantynitu jest jego unikalna fioletowoczarna barwa w połączeniu z obecnością żółtych, proszkowych nalotów produktów jego utleniania. Jest silnie radioaktywny, co można łatwo stwierdzić za pomocą licznika Geigera. Reaguje na światło ultrafioletowe, ale jego fluorescencja jest zazwyczaj maskowana przez silnie fluoryzujące produkty przemiany. ## Odróżnianie od podobnych Od uraninitu odróżnia go fioletowy odcień (uraninit jest czarny) oraz forma kryształów (jantynit tworzy kryształy igiełkowe i pryzmatyczne, uraninit najczęściej sześcienne lub występuje w formie skupień zbitych). Od innych ciemnych minerałów strefy utleniania złóż uranu odróżnia go charakterystyczna przemiana i specyficzna barwa. ## Formy kryształów Jantynit tworzy wydłużone, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy o przekroju rombowym. Często występują one w postaci promienistych lub wachlarzowatych agregatów. Spotykany jest również w formie drobnoziarnistych naskorupień i nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Jantynit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie redukcyjnej (beztlenowej) hydrotermalnych złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnego uraninitu w warunkach braku dostępu tlenu. Gdy warunki zmieniają się na utleniające, jantynit ulega szybkiej przemianie w inne, bardziej stabilne tlenki uranu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z uraninitem (jako minerałem macierzystym) oraz z produktami swojej własnej przemiany, takimi jak schoepit, metaschoepit i becquerelit. Towarzyszyć mu mogą również inne rzadkie uranowe minerały wtórne, np. curit, kasolit czy soddyit. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to kopalnia Kasolo w Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. Znany jest również z Jáchymova w Czechach, Wölsendorf w Bawarii (Niemcy), rejonu Wielkiego Jeziora Niedźwiedziego w Kanadzie oraz z niektórych kopalń uranu w stanie Utah w USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy jantynitu to te, które zachowały swoją pierwotną, głęboką fioletową barwę i nie uległy (lub uległy w minimalnym stopniu) przemianie w żółty schoepit. Poszukiwane są dobrze wykształcone, ostro zakończone kryształy, zwłaszcza tworzące efektowne, promieniste agregaty. Wartość okazu podnosi również jego pochodzenie z klasycznych lokalizacji, takich jak Shinkolobwe. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie okazów jantynitu uważa się historyczną kopalnię Shinkolobwe w DRK. Okazy z tej lokalizacji osiągają najwyższe ceny i są ozdobą zaawansowanych kolekcji systematycznych. Inne cenione stanowiska to Jáchymov w Czechach oraz kanadyjskie złoża nad Wielkim Jeziorem Niedźwiedzim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Jantynit jest minerałem ekstremalnie wrażliwym i nie powinien być czyszczony. Jakikolwiek kontakt z wodą, a nawet wilgotnym powietrzem, przyspiesza jego przemianę w żółty schoepit. Należy unikać czyszczenia mechanicznego z powodu jego wielkiej miękkości i kruchości. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla jantynitu jest kontakt z tlenem atmosferycznym. Należy bezwzględnie unikać ekspozycji na powietrze, wilgoć, bezpośrednie światło słoneczne oraz zmiany temperatury. Minerał jest silnie radioaktywny i wymaga specjalistycznych środków ostrożności podczas obchodzenia się z nim i przechowywania. ## Przechowywanie Okazy jantynitu muszą być przechowywane w szczelnych, hermetycznych pojemnikach, aby odciąć dostęp tlenu. Najlepszą metodą jest przechowywanie w wodzie destylowanej lub w atmosferze gazu obojętnego (np. argonu). Ze względu na silną radioaktywność, należy go przechowywać w pojemnikach osłaniających przed promieniowaniem (np. wyłożonych ołowiem), z dala od innych minerałów i miejsc stałego przebywania ludzi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej