Hydroxynatropyrochlore

Wzór chemiczny: (Na,Ca,Ce<sup>3+</sup>)<sub>2</sub>Nb<sup>5+</sup><sub>2</sub>O<sub>6</sub>(OH)

Rzadki minerał z grupy pirochloru, uwodniony niobian sodu, wapnia i ceru, znajdowany w postaci niewielkich, żywicznych kryształów w pegmatytach.

## Charakterystyka Hydrosynatropirochlor to rzadki minerał należący do nadgrupy pirochloru. Tworzy niewielkie, zazwyczaj dobrze wykształcone kryształy o pokroju ośmiościennym, często o zmodyfikowanych ścianach. Jego powierzchnia bywa gładka i błyszcząca, choć może być też matowa lub pokryta nalotem. Jest kruchy i rzadko występuje w formie większych agregatów, najczęściej jako pojedyncze, rozproszone kryształy w skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału w skali Mohsa wynosi około 5. Ma połysk określany jako żywiczny do szklistego, a na świeżych powierzchniach przełamu nawet tłusty. Jest minerałem stosunkowo gęstym, co jest typowe dla niobianów. Zazwyczaj jest przeświecający, rzadziej przezroczysty lub niemal nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Hydrosynatropirochlor występuje w różnych odcieniach brązu - od żółtobrązowego, przez czerwonobrązowy, aż po niemal czarny. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 2017 roku, jest złożona i odnosi się bezpośrednio do jego składu chemicznego oraz struktury. Człon "Hydro-" wskazuje na obecność grupy hydroksylowej (OH), "natro-" na dominację sodu (Natrium), a "-pirochlor" na przynależność do grupy pirochloru. Jest to wynik rewizji nazewnictwa w tej grupie minerałów, a wiele starszych okazów, wcześniej identyfikowanych jako pirochlor, może w rzeczywistości być hydrosynatropirochlorem. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, hydrosynatropirochlor nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z grupy pirochloru.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Żywiczny do szklistego
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
4.13
Łupliwość
Niewyraźna wg {111}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji są: ośmiościenna forma kryształów, brązowa barwa, żywiczny połysk oraz wysoka gęstość. Występowanie w pegmatytach nefelinowo-syenitowych w towarzystwie charakterystycznych minerałów jest również ważną wskazówką. Pewne oznaczenie wymaga jednak zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) i rentgenowskich (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy pirochloru (np. pirochlorem, mikrolitem), a także z cyrkonem, sfalerytem czy niektórymi granatami. Od cyrkonu i granatów odróżnia go niższa twardość. Odróżnienie od innych pirochlorów bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe i opiera się na analizie chemicznej w celu stwierdzenia dominacji sodu i obecności grupy (OH). ## Formy kryształów Najczęściej tworzy regularne, izometryczne kryształy o formie ośmiościanu {111}, czasami z niewielkimi modyfikacjami innych ścian. Występuje jako pojedyncze, wrosłe kryształy lub w niewielkich skupieniach.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał magmowy, krystalizujący w późnych stadiach z pegmatytów związanych z alkalicznymi intruzjami, takimi jak nefelinowe syenity. Powstaje w środowisku bogatym w sód, niob i pierwiastki ziem rzadkich. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów alkalicznych, takimi jak albit, mikroklin, nefelin, egiryn, eudialit, lorenzenit, cyrkon oraz innymi minerałami z grupy pirochloru. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska na świecie to masyw Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji, kompleks Ilímaussaq na Grenlandii oraz masyw Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Są to klasyczne lokalizacje dla wielu rzadkich minerałów alkalicznych.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i błyszczącymi kryształami o intensywnej, czerwonobrązowej barwie. Ważna jest również wielkość kryształu - okazy przekraczające kilka milimetrów są już uważane za znaczące. Atrakcyjność podnosi umiejscowienie kryształu na kontrastującym podłożu skalnym, np. na białym alicie. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak Łowoziero (Rosja) czy Mont Saint-Hilaire (Kanada), są najbardziej pożądane ze względu na ich historyczne i naukowe znaczenie oraz często lepszą jakość kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkie płukanie w wodzie destylowanej, a następnie dokładne osuszenie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może wpłynąć na jego barwę. Jako minerał zawierający pierwiastki ziem rzadkich, może wykazywać śladową radioaktywność, dlatego należy unikać wdychania pyłu podczas ewentualnej obróbki. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od wilgoci i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej