Hydroxylpyromorphite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>5</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)

Hydroksylpiromorfit to fosforan ołowiu z grupy apatytu, tworzący charakterystyczne, beczułkowate kryształy o barwach od zielonej do żółtobrązowej.

## Charakterystyka Hydroksylpiromorfit jest minerałem z gromady fosforanów, należącym do grupy apatytu i serii piromorfitu. Stanowi hydroksylowy (OH) odpowiednik piromorfitu, w którym dominującym anionem jest chlor (chlorpiromorfit) lub fluor (fluorpiromorfit). Tworzy kryształy o pokroju sześciobocznych pryzm, często o beczułkowatym zarysie z powodu wygięcia ścian. Występuje również w formie skupień promienistych, kulistych, nerkowatych oraz jako naskorupienia i naloty. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3.5-4. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 7.04 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. Połysk jest żywiczny, na ścianach kryształów przechodzący w diamentowy. Jest minerałem kruchym, przeświecającym, rzadziej przezroczystym lub nieprzezroczystym. ## Barwy i odmiany Hydroksylpiromorfit przybiera różne barwy, najczęściej zieloną, żółtą, brązową i szarą, rzadziej bywa bezbarwny. Zabarwienie jest często wynikiem domieszek innych pierwiastków. Tworzy ciągłe roztwory stałe z mimetezytem (w którym arsen zastępuje fosfor) oraz z innymi minerałami serii piromorfitu, co wpływa na jego właściwości i barwę. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności grupy hydroksylowej (OH) - oraz do jego związku z piromorfitem. Został formalnie opisany jako odrębny minerał w 1951 roku. Miejscem typowym (locus typicus) jest kopalnia Kurfürst Friedrich w Bad Ems, w Nadrenii-Palatynacie w Niemczech. ## Zastosowania Ze względu na swój atrakcyjny wygląd, formę kryształów i barwę, hydroksylpiromorfit jest cenionym kamieniem kolekcjonerskim. Nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego, chociaż lokalnie może być podrzędną rudą ołowiu.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Resinous to Adamantine
Rysa
White
Gęstość
7.04
Łupliwość
Indistinct on {1011}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi rozpoznanie hydroksylpiromorfitu są jego duża gęstość (okaz jest zaskakująco ciężki jak na swój rozmiar), heksagonalne, często beczułkowate kryształy, żywiczny lub diamentowy połysk oraz typowe zielone, żółte lub brązowe zabarwienie. Występowanie w towarzystwie innych wtórnych minerałów ołowiu jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Odróżnienie hydroksylpiromorfitu od innych minerałów z serii piromorfitu (chlorpiromorfitu, fluorpiromorfitu) oraz od mimetezytu jest niemożliwe bez zaawansowanych badań chemicznych (np. analizy EDS). Mimetezyt częściej tworzy bardziej zaokrąglone kryształy o żółtych i pomarańczowych barwach, ale nie jest to regułą. Od wulfenitu, z którym bywa mylony, odróżnia go forma kryształów - wulfenit tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy, a nie pryzmatyczne. ## Formy kryształów Najczęściej spotykane są sześcioboczne kryształy pryzmatyczne, od krótkich i grubych po smukłe, igiełkowe. Charakterystyczne są formy beczułkowate, z zaokrąglonymi i porysowanymi poprzecznie ścianami. Kryształy mogą tworzyć skupienia równoległe lub promieniste, a także druzy, naskorupienia oraz skupienia kuliste i groniaste (botryoidalne).

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksylpiromorfit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców ołowiu. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w fosfor (pochodzący np. z rozkładu materii organicznej lub wietrzenia apatytu w skałach otoczenia) z pierwotnymi minerałami ołowiu, takimi jak galena, lub z innymi minerałami wtórnymi, np. cerusytem. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania. Najczęściej są to: cerusyt, anglezyt, mimetezyt, wulfenit, a także tlenki żelaza i manganu (getyt, limonit) oraz pozostałości pierwotnej rudy (galena). ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą historyczne kopalnie w rejonie Bad Ems w Niemczech (miejsce typowe). Piękne okazy pochodzą również z kopalni Daoping w regionie autonomicznym Guangxi w Chinach, znanej z intensywnie zielonych kryształów. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Bunker Hill w Idaho (USA) oraz rejon Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy hydroksylpiromorfitu wyróżniają się intensywną, nasyconą barwą (szczególnie poszukiwana jest jaskrawa zieleń), dużymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym beczułkowatym kształcie. Wysoki połysk, przezroczystość oraz estetyczne umiejscowienie kryształów na kontrastującej matrycy skalnej znacznie podnoszą wartość kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie pod względem jakości i barwy uchodzą okazy z kopalni Daoping w Chinach. Klasyczne, historyczne egzemplarze pochodzą z niemieckich kopalń w Bad Ems. Stanowiska w Idaho (USA) dostarczają okazów o zróżnicowanych formach i barwach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na jego miękkość, należy unikać silnego tarcia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego rozkład. Jako minerał ołowiu jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. Należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub w gablotach, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych i gromadzenia się kurzu. Nie jest wrażliwy na światło ani zmiany temperatury w warunkach domowych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej